1مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش

چگونه مي توانم با كمك درس انشا تفكر خلاق را در فراگيرانم بهبود ببخشم.

مقدمه:
انسان تنها آفریده ای است که می تواند منظور خود را با زبان و به وسیله نمادهای کلامی و گفتاری، به دیگران انتقال دهد. او یاد گرفت که از تصاویر نیز به عنوان نمادهای ارتباطی استفاده کند و دوباره آموخت که بنویسد. واقعاً قابل تحسین است که انسان گفتن را به نوشتن تبدیل کرد و این یعنی ثبت و ماندگاری کلام و گفته¬ها. شاید اگر کلام خداوند هم در ادیان مختلف، نوشته نمی¬شد، به شکل امروزی در اختیار جامعه قرار نمی¬گرفت

نوشتن و انشا نعمت عظیمی است که با هیچ نعمت دیگری قابل مقایسه نیست. خداوند تبارک و تعالی دو نعمت اساسی خواندن و نوشتن را در سوره مبارکه علق، بیان فرموده است. از این نکته می¬توان استفاده کرد که برای خوب نوشتن باید بتوان خوب خواند و خوانده¬ها را خوب فهمید تا بتوان نوشت. این منطقی است که هر کسی خوانده¬اش را خوب بفهمد، می¬تواند آن را به زبان خودش، خیلی خوب بنویسد. .

(انشا درس روييدن در خود-رئوفي 1390)

اگر معلمان جامعه به تفکر خلاق و منطقی و انتقادگر معتقد و متصف بوده و در پی اعمال این تفکر باشند، بالطبع باعث انتقال به افراد تحت آموزش خود شده، آنان نیز به صورت نسبی به این گونه اندیشیدن مسلح می شوند
مقطع ابتدايي زير بناي مقاطع ديگر تحصيلي مي باشد و در مقطع ابتدايي نيز پايه اول اساس پايه هاي ديگر مي باشد و هر چقدر دانش آموزان در اين پايه بهتر آموزش ببينند در پايه هاي ديگر راحت تر هستند و بالعكس ؛ در پايه اول دو درس رياضي و فارسي ( قرائت فارسي و املاي فارسي ) كليدي هستند و بيشترين ساعات به اين دو درس اختصاص مي يابد و از بين دو درس ذكر شده درس فارسي از اهميت دو چنداني برخوردار مي باشد. طوري كه بدون يادگيري درس فارسي , يادگيري دروس ديگر تقريباً غير ممكن مي باشد. از آنجا که یکی از اهداف درس فارسی در دوره ی دبستان تقویت مهارت تفکر خلاق در فراکیران است و یکی از اهداف مهم در دوره ی ابتدایی می باشد ما خود را موظف به انجام این کار می دانيم لذا تصمیم گرفتيم با کمک انشا تفکر خلاق را در فراگیرانم بهبود بخشيم . امید است در سایه ی رحمت حق تعالی از عهده این کار بر بیایيم.

معرفی خود:

اينجانب حامد شيرمحمدي،دانشجوی ترم آخر کارشناسی آموزش ابتدایی می باشم كه در روستای استاي ازتوابع شهرستان باخرز، آموزشگاه 22 بهمن مشغول خدمت در پایه چهارم می باشم. از آن جا که سال اول خدمتم می باشد و روزهای آخر هفته را در دانشگاه می باشم این امکان برایم بوجود آمد تا از تجربیات دوستانم که در پاره ای از موارد واقعآ کارگشا بوده است استفاده نمایم.

دبستان 22 بهمن به دليل كمبود فضاي اموزشي دردو فضاي كاملا جدا از يكديگرشكل گرفته است. كه دانش آموزان پايه هاي چهارم و پنجم و ششم در يك ساختمان قديمي كه مربوط به وزارت بهداشت مي باشد مشغول تعليم و تعلم مي باشند. پايه هاي اول و دوم و سوم در ساختمان اصلي مدرسه جاي گرفته اند.به دليل حجم زياد فراگيران ،هر پايه دردو كلاس تشكيل مي شود. همچنين دبستان 22 بهمن در دو شيفت برگزار مي شود كه يك شيفت در دسترس دختران و شيفت مخالف در اختيار پسران مي باشد. مدرسه 22 بهمن2( مدرسه اي كه من تدريس مي كنم) دارای 10 کلاس كه شامل 2کلاس اول-2کلاس دوم-2کلاس سوم-1 کلاس چهارم-2 کلاس پنجم و 1 کلاس ششم می باشد. دبستان 22 بهمن داراي كادر آموزشي شامل : 10 آموزگار، يك معاون اموزشي ، يك معاون اجرايي و يك مستخدم مي باشد كه مشغول خدمت مي باشند. فضاي ورزشي مدرسه نسبتا مناسب است ولي به دليل كمبود امكانات ورزشي دانش اموزان ساعت ورزش را فقط با فوتبال سپري مي كنند. در مجموع دارای 243 دانش آموز می باشد که 44 نفر آن ها در پایه ی چهارم الف و ب مشغول به تحصیل می باشند كه 22 دانش آموز در کلاس چهارم الف در اختیار من می باشد. به منظور معرفي بيشتر همكاران و تعداد شاگردان هر يک ازآنها جدول زیررا طراحي كردم .
پایه اول الف اول ب دوم سوم الف سوم ب چهارم الف چهارم ب پنجم ششم
تعداد 23 21 34 24 28 22 21 41 28
مدرک لیسانس ابتدایی لیسانس ابتدایی فوق دیپلم عربی فوق دیپلم ابتدایی فوق دیپلم حسابداری لیسانس ابتدایی لیسانس ابتدایی لیسانس مشاوره لیسانس مدیریت
سابقه 5 5 7 27
1 1 2 17


من الیاس عزیززاده دانشجوی کارشناسی رشته آموزش ابتدایی در پردیس شهید بهشتی می باشم که اکنون در آموزش وپرورش تایباد در روستای پشته واقع در ۵۰ کیلومتری شهرستان تایباد در پایه ی چهارم مشغول به کار هستم.

این آموزشگاه مجتمع است ودارای دو شیفت دخترانه وپسزانه است که به صورت چرخشی صبح یا ظهر می باشد.در شیفت دخترانه که من تدریس می کنم حدود 180 دانش آموز در پایه های اول تا ششم دارد که در 7 کلاس تقسیم شده اند که فقط پایه دوم در دو کلاس تشکیل شده است.

کلاس من (چهارم) دارای 28 دانش آموزاست که در کنار دفتر واقع شده است.

فضای مدرسه نیز برای این تعداد دانش آموز مناسب می باشد که دارای زمین ورزشی فوتبال و والیبال می باشد

وچون این مدرسه در یک منطقه کوهستانی واقع شده است از حیاط سرسبز و درخت کاری شده ای بهره می برد.یکی از مشکلاتی که این مدرسه دارد نماز خانه می باشد که فاقد آن است و دانش آموزان در حیاط نماز می خوانند.این مجتمع دارای یک اتاق مجهز به وسایل کمک درسی وآزمایشگاهی است وهمچنین هرکلاس مجهز به کتابخانه وکلاس ششم مجهز به رایانه متصل به اینترنت است برای تشویق فراگیران دبستان مجهز به بانک جوایز است که هر دانش آموز بسته به امتیازی که دارد جایزه دریافت می کند

همکاران من 6 نفر هستند که 2 نفر از اونها که یک سال سابقه کاری دارند واکنون در حال تحصیل در مقطع کارشناسی هستند. 3نفر دیگر هم که حق التدریس بودند وتازه امسال استخدام شدند و مدرک تحصیلی آنها هم لیسانس است .یک نفر دیگر هم که سال های آخر خدمتش است و28 سال سابقه تدریس دارد .

بيان مسئله

پس از چند جلسه تدریس در درس انشا پایه چهارم به این نتیجه رسیديم که در طول سالهای گذشته به درس انشا اهمیتی داده نشده بود زیرا دانش آموزان به آسانی نمی توانستند بنویسند و افکار خود را بیان نمایند و درس انشا برای آنها جذابیتی نداشت . نارسایی حتی بر نحوه ی پاسخ دادن آنها در دروس کتبی نیز اثر گذاشته بود.
همچنين بارها در کلاس درس و به خصوص درساعت انشا و در جريان حل تمارين ،مخصوصا قسمت هايي از كتاب كار فارسي كه نياز به تفكر و خلاقيت دارد متوجه شدم دانش اموزانم با مشكل رو به رو مي شوند. كلاس انشا سرد و بي روح بود و اغلب نوشته هاي فراگيرانم كليشه اي و تكراري بودند.هم چنين در نوشتن موضوعاتي واگرايي كه براي انشا در جريان كلاس انشا ارائه مي كردم متوجه شدم كه تعدادي از آنها در اين امر مشكل دارند يا اينكه فقط پاسخ هاي تكراري را بيان مي كنند. بارها پيش امده كه پاسخ هاي تعداد زيادي از آنها به مسائلي كه نياز به تفكر و خلاقيت دارد شبيه به هم و تكراري هستندو به رو نويسي از روي تعداد محدودي از بچه ها روي مي آورند.

روزي در كلاس به فراگيرانم گفتم اين جمله را ادامه بدهند: ( اگر من ...............................) بعد از توضيح درخواست مربوطه متوجه شدم كه تعداد زيادي از آنها جملات كليشه اي و تكراري كه از روي يكديگر نوشته بودند، را به كار برده اند يا كه اصلا هيچي ننوشته بودند این مسئله فکر مرا به خود مشغول ساخته بود که به راستی چگونه می توانم دانش آموزان را با درس انشا آشتی دهم ؟

کلاس انشا را از حالت خشک و سرد بیرون بیاورم؟

و شيوه هاي بهبود مهارت تفكر خلاق را در كلاس درسم به اجرا در بياورم تا فراگيرانم بتوانند نوشته هاي خلاقي را روي كاغذ بياورند و به كلاس ارائه كنند.

اين موضوع ابتدا مرا نگران كرد ولي من تصميم گرفتم كه اين مشكل دانش اموزانم را علت يابي و حل كنم. از انجايي كه در ترم آخردانشگاه درسي به نام اقدام پژوهي ارائه شده فرصت را مناسب دانستم تا آموخته هاي نظري كلاس هاي دانشگاه را در كلاس درسم عملي كنم.

در جريان كلاس مسئله اي را كه با آن مواجه بودم مطرح كردم و اتفاقا يكي از دوستانم به نام آقاي عزيززاده كه شرح حال ايشان در ادامه بيان مي شود،و مشغول تدريس در پايه چهارم مي باشد با من هم نظر شد و اظهار كرد كه او هم مثل من با اين مشكل رو به رو است. يكم قوت قلب گرفتم و عزمم جدي تر شد تا اين مسئله را بتوانم به نحو احسن علت يابي كنم. با بيان مسئله براي استاد و مشورت با ايشان تصميم گرفتيم كه به اصطلاح با يك تير دو نشون بزنيم. يعني با توجه به اين که در این ترم درس اقدام پژوهی داریم بر آن شدیم که هدف مشترکمان را دنبال کنیم تا هم فعالیت عملی اقدام پژوهی را به نحو احسن انجام بدهیم وهم قدمی در راستای رفع مشکل دانش آموزانمان در کلاس برداریم.

هم چنین باتوجه به اظهارات دانش آموزان در بسیاری مدارس از ساعت انشا برای جبران سایر دروس استفاده می شود و این امر نشانگر اهمیت ندادن به آن است.

تعریف واژگان و مفاهیم:



تعریف انشاء

- انشا در لغت به معنی ایجاد ، پرورش ، ابداع و خلق کردن است.

- آنچه را که امروزه فنّ انشا گفته می شود از نخستین معنای آن
”ایجاد“ گرفته شده است
- یعنی انشا به معنی ایجاد کلام ، سخن و نگارش آن است و معادل فارسی انشا ”دبیری“ است که به معنی منشی گری و کتابت می باشد و دبیری فنی است که انسان به وسیله آن می تواند محتویات خود را روی کاغذ بیاورد.

(انشا و انواع ان- قاليباف-1389)

انشا از نظر لغوی:
انشا در لغت به معنی آفریدن ، آغاز کردن و از خود چیزی نوشتن است و در اصطلاح ادب پارسی انشا نویسی عبارت است از :
بیان خاطره ها ـ پندارها ـ خیال ها ـ احساس ها ـ عقیده ها ـ مشاهده ها و اندخته های فکری و ذهن از راه نوشتن
انشاء چیست؟
انشاء به معنی ایجاد کردن، پرورش دادن، ابداع و خلق کردن است.در اصطلاح ادبیات انشاء عبارت از نگارش جملات و عباراتی است که افکار نویسنده را به صورتی روشن و زیبا بیان کند که خواننده آنها را به سهولت بفهمد و برایش خوشایندو مطلوب باشد.

(انشا و انواع ان- قاليباف-1389)

—تعريف مهارت تفکر خلاق:

— مهارتي است که شخص از تلفيق مهارت هاي حل مساله و تصميم گيري از افکار يا روابط نو برخوردار شده و قدرت کشف و انتخاب راه حل هاي جديد را پيدا مي کند.

انواع تفکر: 1- تفکر واگرا 2- تفکر همگرا
تفکر خلاق با تفکرواگرا رابطه مستقيم دارد.
افراد با تفکر واگرا سعي مي کنند پديده ها و امور و افکار را آن چنان که هستند به راحتي نپذيرند، بلکه نگاه متفاوت تري داشته باشند و از قالب هاي فکري همسان دور شوند، به عبارتي پديده ها را با چشم و منظر ديگري نگاه کنند به نقل سهراب سپهري:
چشم ها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد
چترها را بايد بست، زير باران بايد رفت
اما در تفکر همگرا، فکرهاي جديد و نو کمتر در آن راه پيدا مي کند، امور و پديده ها را آن چنان که هستند مي بينند و مي پذيرند.

( مهارت تفکر خلاق- مهدی فتحی۱۳۸۴)

مراحل تفکر خلا ق:

1- آمادگي: در اين مرحله افراد به امور و پديده هاي مختلف زندگي دقت و توجه بيشتري پيدا مي کنند، به حدي که گاهي پديده هاي زندگي مدت هاي طولا ني ذهن شخص را به خود مشغول مي نمايد.

2- مطالعه: در اين مرحله فرد با بررسي و مطالعه بيشتر روابط بين پديده ها را بهتر درک مي کند.
3- تغيير : در اين مرحله شخص به نوع روابط بين پديده ها که ذهن او را به خود مشغول کرده پي برده و با طرح سوال هاي مختلف در ذهن به نقد و بررسي آن مي پردازد.
4- پختگي: در اين مرحله شخص با گذر از مراحل قبل به درک و شناخت عميق تري از روابط بين پديده ها مي رسد و گويي پديده ها، جزيي از وجودش شده است.
5- اشراف: در اين مرحله شخص به پاسخ هاي ناگهاني دست پيدا مي کند و معمولا با کلماتي نظير «آهان، يافتم»... متجلي مي شود.
6- وارسي: در اين مرحله فرد به بررسي بهترين ايده اي که در مراحل قبلي به آن رسيده است مي پردازد تا صحت و سقم و درستي آن را مشخص نمايد.
7- اجرا: در اين مرحله فرد افکار يا ايده هايي که مورد تاييد واقع شده اند را به مرحله اجرا در ميآورد.

( مهارت تفکر خلاق- مهدی فتحی۱۳۸۴)

ويژگي هاي افراد داراي تفکر خلا ق:

1- راه هايي را جست و جو مي کنند که از طريق آن بتوانند فکر خود را به سوي ايده هاي نو و تازه هدايت نمايند.

2- به همه جوانب يک موضوع و مساله توجه دارند.
3- در حل يک مساله تمرکز حواس بيشتري را از خود نشان مي دهند.
4- فکرهاي بکر(دست نخورده و نو) را بيشتر از ديگران از خود نشان مي دهند.
5- به راه حل هايي مي انديشند که ممکن است از ديد ديگران اهميت چنداني نداشته باشد.
6- از ربط ايده ها و تجربيات مختلف، نتايج جديدي را مي گيرند.
7- افکار و عقايده خود را به راحتي مطرح مي کنند و از مواجه با عقايد مختلف استقبال مي کنند.
8- براي حل مسائل و مشکلا ت، راه هاي مختلف را بررسي و تا رسيدن به نتيجه دلخواه تلا ش مي کنند.
9- خود را محدود به نظرات ديگران نمي نمايند، حصار هر آن چه بود و هست را مي شکنند.
10- همواره کنجکاو بوده ودر جست وجوي اطلا عات جديد و نو هستند

.( مهارت تفکر خلاق- مهدی فتحی۱۳۸۴ )

تعریف دانش آموز

دانش‌آموز از لحاظ لغوی به معنی کسی است که دانش می‌آموزد و در اصطلاح، برای اطلاق به محصلان رسمی در سطح تحصیلات پیش از دانشگاه به کار می‌رود. بر گرفته ازدانشنامه آزادhttp://fa.wikipedia.org/

فرهنگ فارسی معین

)( ~.) ص فا.) 1 - آن که علم آموزد. 2 - شاگرد مدرسه .

لغت نامه دهخدا

دانش آموز )ن. )(نف مرکب ، اِ مرکب ) که دانش آموزد. که علم آموزد. که دانش فراگیرد. شاگرد. (غیاث ). شاگرد مدرسه . طالب علم . آموزنده ٔ علم :

چو بر دین حق دانش آموز گشت
چو دولت بر آفاق پیروز گشت .

پيشينه علمي:

آقای مهرعلی گراوند از شهرستان سبزوار ، آموزگار پایه چهارم با موضوع " چگونه توانستم انشای دانش آموزان کلاسم را تقویت کنم " به بررسی این موضوع پرداخته است. تعدادی از راهکارهای ارائه شده ی ایشان را در زیر می آورم :
آموزش های انشا با توجه به توانايي و ذوق و سليقه هـر معلـم و ديـدگاه وي مي تـواند گوناگون باشد اما به نظر من بهتر است اين آموزش بدين گونه باشد :
1- موضوعي كه براي انشا انتخاب مي شود بايد كاملاً واضح و محدود باشد و توضيحات لازم در خصوص آن موضوع ارائه شود .
2- چگونگي ربط دادن جملات و گسترش حوزه واژگان و افزايش كميت جمله ها به طور خيلي ساده و خلاصه آموزش داده شود.
3- تصاويري در اختيار دانش آموزان قرار دهيم و از آنها بخواهيم در مورد تصاوير چند سطري براي ما بنويسند.
4- جملات درهم ريخته را با اندازه هاي متفاوت در اختيار آنها قرار دهيم تا آنها كامل نمايند.
5- پاكيزه نويسي , رعايت اصول نگارش در دوره ابتدايي ، چگونگي تنظيم ساختار انشا و پيش نويس و پاكنويس نيز مورد تاييد و پيگيري قرار گيرد.
6- با تعريف يك كارتون يا داستان مي توانند يك انشاي خوب بنويسند ، البته بهتر است اين كارتون نمايش داده شود يا داستان را خودشان بخوانند.
7- در مناطق دو زبانه بهتر است از ابتدا دانش آموزان علاوه بر زبان مادري از زبان فارسي كه زبان نوشتاري و معيار و ملاك ارزيابي ما مي باشد، به خوبي استفاده كنند و از زبان مادري در كلاس استفاده نكنند تا گنجينه ي لغات آنها افزايش يابد.
http://mehrbaran49.blogfa.com, وبلاگ آقای مهر علی گراوند/
****
آقای فراست سبحانی اقدام پژوهی با موضوع " جذاب نمودن درس انشا برای دانش آموزان در پایه ی پنجم " انجام داده است که پیشنهادات ایشان را در زیر می آورم
1- باید کوشید تا کلاس انشا که مادر تمام دروس است دارای برنامه و طرحی مناسب در ابعاد گوناگون آموزشی باشد.
2- مشکلات و تنگناها و علل افت و نارسایی کلاس انشا به درستی بررسی و تحلیل گردد و راه حل های مناسب و علمی برای رهایی از این شرایط نامناسب مطرح شود. (ره یافت های آموزشی و تربیتی در درس انشا سید حسین خسینی نژاد)
3- شیوه های مناسب نگارش و انشا به دانش آموزان شناخته شود.
4- مجموعه ی تجربه های موفق، روش های مطلوب و شیوه هایی که معلمان موفق در این زمینه داشته اند جمع آوری، بازیابی و بررسی شود.
5- فرهنگ مطالعه رواج یابد و در ساعت انشا از مطالعه و کتابخوانی و فرهنگ انتقاد استفاده شود.
6- تشویق اولیا و مربیان در ارتباط با نوشته های دانش آموزان
7- برگزاری المپیاد های انشا نویسی
8- بحث و تبادل نظر، پرسش و پاسخ در درس انشا
9- بهترین انشاها در سر صف خوانده شود و مورد تشویق مناسب قرار گیرد.
http://taedu.blogfa.com/post-3.aspx

گردآوری اطلاعات ( شواهد 1)

براي اين كار ابتدا تصميم گرفتم موضوع را با همكارانم در ميان بگذارم. بعد از طرح موضوع با همكاران و مدير و معاون مجتمع آنها هم از وضع موجود انشا اظهار نارضايتي كردند و از اين موضوع نگران بودند.آنها اظهار داشتند كه در كلاس هايشان با اين مسئله مواجه هستند و مي گفتند كه فراگيرانشان در نوشتن انشا و انشا هاي خلاقانه با مشكلاتي روبه رو هستند. سپس ما تصميم گرفتيم كه يكي از انواع انشا نويسي را ملاك قرار دهيم تا بر اساس همين روش كار اقدام پژوهي خودرا تنظيم كنيم.از فراگيران خواستيم تا خاطرات يك روز را بيان كنند. تا بر اساس مستندات انشا آنها را مورد ارزشيابي قرار دهيم.
در نوشتن انشا ضمن در نظر گرفتن اصول و مبانی آیین نگارش و زیبا نویسی باید معیارهایی در نظر گرفت. برخی از این معیار ها به شرح زیر است:
-روشن بودن موضوع اصلی انشا
- عدم استفاده از عبارات و جملات تكراري
-مستدل بودن مربوط بودن تقلیدی نبودن و استفاده از تمثیل
- ارتباط پاراگراف ها و استقلال فکری پاراگراف ها
-پاره پاره نبودن جمله ها؛ تنوع داشتن جمله ها وهماهنگی ان ها
- نوشته هاي نوع و ابتكاري
- پرورش نظم فکری
- داشتن خلاقیت
- نشانه گذاری زیبانویسی از نظر ظاهر مطلب املا و دستور زبان درست

(آيين نگارش-سميعي 1370)

براي ارزشيابي دقيقتر نوشته هاي فراگيران چك ليستي را تهيه كرديم تا كاستي ها و علل ضعف انشا و تفكر خلاق را ريشه يابي كنيم.

ملاک های ارزشیابی فیضی تکاملی دل آسایی دین محمدی نعمت زاده نعمتی
مستدل بودن، مربوط بودن، تقلیدی نبودن واستفاده از تمثیلها 3 2 3 2 2 3
عدم استفاده از جملات تکراری 4 2 2 3 3 2
ارتباط پاراگراف ها واستقلال فکری پاراگراف ها 3 2 1 2 1 2
تنوع داشتن جمله ها وهماهنگی آن ها 3 2 3 2 3 1
میزان استفاده از جملات بدیع وخلاق 4 3 2 2 1 2
داشتن خلاقیت در پرورش موضوع 3 1 2 2 1 2
زیبا نویسی از نظر ظاهر مطلب 3 2 3 3 3 3
نشانه گذاری 4 2 2 1 2 2


در جدول بالا نمرات بين 5-1 متغير ميباشد
 دانلود نمونه انشا ها گرفته شده از دانش آموزان که در قالب pdf اسکن شده است

بر اساس شواهد بالا و پي بردن به ضعف فراگيران و عدم وجود جملات و عبارات خلاق در انشا و استفاده از جملات كليشه اي در نوشته تصميم گرفتيم كلاس انشا را از حالت خشك وبي روح به حالت فعال و جذاب در بياوريم تا فراگيران با تمركز حواس و علاقه به نوشتن بپردازند. و خلاقيت و تفكر خلاق را در آنها بهبود ببخشيم.

اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

براي پرورش خلاقيت و پربار كردن كلاس انشا راه هاي مختلفي از سوي متخصصان اين رشته ارائه شده كه به چند نمونه از آنها اشاره مي شود:

• براي پرورش تفكر خلاق در درس انشا مي توان دانش آموزان را نسبت به محرك هاي اطرافشان حساس نمود و آنان را تشويق كرد تا همه ي پديده هاي را با دقت مشاهده كنند و در بيان ديده ها و شنيده ها الگوي واحدي را به كار نبرند. بايد آنان آزادي داده شود تا احساس خود را از امور و موضوعات مختلف بيان كنند و بايد فرصتي ايجاد كرد كه آنان تحمل شنيدن انتقادات همه را داشته باشند

• از محدود كردن دانش آموزان به موضوعي خاص بپرهيزيم و فكر او را در چارچوب و فضاي بسته اي قرار ندهيم چرا كه با دادن موضوعات تحميلي انشا به دانش آموزان از آن ها سلب آزادي كرده ايم و ذهنشان را مجبور كرده ايم كه مطابق ميل ما به جريان بيفتد و اين در ذهن پايدار نمي ماند بيشتر بايد از موضوعات اختياري و مورد علاقه دانش آموزان استفاده كنيم.

( شيوه هاي خلاق آموزش انشا. حسيني نژاد- 1382)

• براي پرورش تفكر خلاق در درس انشا معلم مي تواند روش هاي صحيح مطالعه را به طور عملي در كلاس آموزش دهد.
• اگر مي خواهيد فراگيران در كلاس انشا خلاق باشند بايد در تدريس اين درس از روش هاي فعال تدريس سود جوييم. در اين روش بين فراگير و معلم ارتباطي بسيار فعال ايجاد مي شود و نقش اساسي به عهده فراگير است. در اين روش ها به قدرت تجزيه و تحليل فراگيران بيش از حفظ محفوظات بها و ارزش داده مي شود.

( آيين نگارش – صفايي -1379)

• معلم انشا مي تواند براي پرورش تخيل و در نتيجه تفكر خلاق داستان هاي نيمه تمامي در كلاس طرح كند تا فراگيران با تفكر درباره آن و با تخيل خود آنرا كامل كنند.

( بر ساحل سخن- حسيني- 1380)

• دادن تصاویر به گروهها و انشای گروهی در مورد تصاویر و نقاشی ها
• جمع آوری ضرب المثلها و کلام های شیرین گذشتگان
• توصیف محیط اطراف مانند کلاس، گل، مدرسه و ... به زبانی ساده و توجه به جزئیات آن
• تهیه ی دفتر خاطرات و نوشتن خاطره هایی که از لحاظ ادبی ارزش داشته باشند.
• موضوع انشا در مورد کشف چیزهایی که تا کنون بشر به آن دست نیافته است.
• آموزش آیین نگارش به دانش آموزان
• تبدیل کلاس به کارگاه نوشتن
• تشویق دانش آموزان با عناوینی ( همچون هزار آفرین نویسنده ی کوچک، با افکار بزرگ شما آینده ای با شکوه رقم می خورد و آفرینشی بهتر و خلاقیتی زیباتر را برای شما آرزومندم.

(آيين نگارش – صفايي -1379)

با توجه به مطالبي كه ذكر شد:

- در يك جلسه از فراگيران خواستيم كه داستان نيمه تمامي كه به آنها مي دهيم ادامه دهند.

- در يك جلسه يك روز زيبا ي بهاري را توصيف كردند.( با توجه به جزئيات ان و توضيحات تكميلي معلم)
- در يك جلسه فراگيران ضرب المثل هاي قديمي را جمع آوري كرده و به كلاس ارائه كردند.
- تصاويري را به فراگيران مي داديم تا بر اساس ان نوشته خود را طراحي كنند.
- روش هاي صحيح مطالعه را به انها آموزش داديم.

2-گردآوری اطلاعات ( شواهد 2 )

اجرای شیوه های پیش بینی شده به طور محسوس از بهبودی وضع موجود حکایت داشت. از تحولی که در دانش آموزان به وجود آمده بود با توجه به نوشته هاي آنهاو اظهار نظر مثبت همکاران اکنون دانش آموزان جملات خلاق تر و زيباتري می نوشتند، جملات جديدي را در نوشته ي خود به كار مي بردند و در انشا آنها جملات و كلمات كليشه اي و تكراري كمتر به چشم مي خورد. و در سركلاس انشاهای زیبای خود را به مناسبت های مختلف می خواندند. و همچنين ارزشيابي از انشا فراگيران بر اساس معيار هاي قبلي و مقايسه نمرات فراگيران در درس انشا پيش از آموزش و پس از آن.شواهد نشان می داد که روش هاي فوق موثر واقع شده بود و کلاس انشا جذابیت زیادی برای دانش آموزان داشت و تفكرخلاق انها بهبود يافته است.

ملاك هاي ارزشيابي فیضی تکاملی دل آسایی دین محمدی نعمت زاده نعمتی
مستدل بودن، مربوط بودن، تقلیدی نبودن واستفاده از تمثیلها 4 3 4 4 3 4
عدم استفاده از جملات تکراری 5 4 3 4 4 3
ارتباط پاراگراف ها واستقلال فکری پاراگراف ها 4 3 3 3 3 3
تنوع داشتن جمله ها وهماهنگی آن ها 4 4 4 3 3 3
میزان استفاده از جملات بدیع وخلاق 4 4 3 3 3 3
داشتن خلاقیت در پرورش موضوع 3 3 3 3 3 3
زیبا نویسی از نظر ظاهر مطلب 5 4 4 4 3 3
نشانه گذاری 4 3 3 3 3 4

دانلود نمونه های بعدی که پس از ارائه راهکارها ودر مرحله بعدی از همان دانش آموزان گرفته شده است


3-ارزش یابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار

پس از اجراي راه حل هاي جديد و نتيجه گيري مطلوب از اين روش ها موضوع را با همكاران ، مدير مدرسه و معاونان در ميان گذاشتيم و تعدادي از انشا هاي فراگيران را به آنها نشان داديم و انها با توجه به سوابق تدريس خود از شيوه هاي اجرا شده استقبال كردند و مناسب دانستندو بيان مي كردند كه انشا فراگيران بهبود يافته است.شواهد نشان مي دهد كه روش ها موثر واقع شده و هر چه فراگيران بيشتر تمرين مي كنند مهارت انها در نگاشتن مطالب خلاق بيشتر مي شود. خوشبختانه اين كار ما مصادف بود با ترم اخر و درسي به نام زبان شناسي. فرصت را مغتنم شمرديم و مراحل كار را با استاد ارجمند در ميان گذاشتيم و نتايج كار را هم به ايشان در ميان گذاشتيم . ايشان نتيجه كارهاي انجام شده را مناسب و موفقيت اميز ارزيابي كردند.

4-تجدید نظر و دادن گزارش نهایی یا اطلاع رسانی

از انچه گذشت مي توان به نتايج زير اشاره كرد:
با اجراي اين روشها:
• دانش اموزان به درس انشا علاقه مند شدند.
• اكثر فراگيران در درس انشا فعال شدند.
• كلاس ها براي معلمان ديگر خسته كننده و ملال آورنبود.
• در ميان دانش اموزان و معلمان بيشتر شد.
• اين شكل كار زمينه هاي رشد اجتماعي فراگيران را نيز فراهم مي سازد
• انسان هاي متفكر و خلاق و نقاد را به بار مي آورد.
• عادت به مطالعه و بررسي و تحقيق را را نيز فراهم مي سازد.
• گنجينه لغات فراگيران افزايش مي يابد.
• افزون بر نگارش ، مهارت سخن گفتن بسياري از آنها بهبود خواهد يافت.
• خلاقيت فراگيران را افزايش مي دهد.

نتيجه گيري:

اگر ما معلمان درس انشا را مانند دروس ديگر جدي بگيريم و آن را آموختني بدانيم و نوشته هاي بديع و خلاق فراگيرانمان ارزش بنهيم قطعا تحولي اساسي در كلاس هايمان و در قدم بعدي در جامعه به وجود خواهيم آورد.معلمان بايد در درس انشا مثل درس هاي ديگر طرح درس داشته باشند و با اصول و مباني انشا نويسي آشنا شوند. فراگيران را به مطالعه ، انديشيدن تشويق و ترغيب كنيم . نوشته هاي خلاق فراگيران را كه از ثروت دروني خودشان براي خلق اثر بهره گرفته را به خوبي ارزش گذاري كنيم و انها را به اين سو رهنمود كنيم. اميد است كه در سايه الطاف حق تعالي و سعي و تلاش معلمان عزيز در راستاي كسب علوم و قواعد انشانويسي و تفكر خلاق، انسان هاي متفكر و خلاقي را تحويل جامعه دهيم

منابع:

1- اموزش مهارت تفكر خلاق، جان ادر، ترجمه ابوذر كرمي، تهران ، سايه سخن 1391
2- مهارت تفكر خلاق و نقادانه، مهدي فتحي،مشهد ، شهيدي پور 1384
3- روش تدريس زبان فارسي، بهمن زندي ، تهران ،سمت ، 1378
4- آيين نگارش ، مريم صفايي حائري، قم ، پارسيان ، 1379
5- آيين نگارش، احمد سميعي، مركز نشر دانشگاهي، تهران ، 1370
6- از انشا تا نويسندگي، جعفر رباني، تهران ، انتشارات مدرسه، 1380
7- بر ساحل سخن، شيوه ها ومهارت هاي نويسندگي، ابوالقاسم حسيني، تهران
8- اينترنت 1-http://mehrbaran49.blogfa.com , وبلاگ آقای مهر علی گراوند/
2- http://taedu.blogfa.com/post-3.aspx
9- انشا درس روييدن در خود، علي رئوفي، تهران ، لوح زرين، 1390)
10- فرهنگ فارسي معين
11- لغت نامه دهخدا
12- انشا و انواع آن، حسن قاليباف، تهران، 1389