v\:* {behavior:url(#default#VML);}
o\:* {behavior:url(#default#VML);}
w\:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}
g عنوان اقدام پژوهي: حسین محمد زاده کارشناسی حرفه و فن (ورودی89) سال تحصيلي: 91-90 الا بذكر الله تطمئن القلوب « همانا با ياد خدا دلها آرام ميگيرد.» اميد من ... به آسمان نگاه ميكنم .... آنگاه كه سياهي شب فرا ميرسد و ستارهاي ميدرخشد و ناپديد ميشود ... و تو را سپاس ميگويم كه مرا به آغوش طبيعت سر سبز به كنار آبهاي روان، به تماشاي كوههاي سر به فلك كشيده، ستارگان درخشان و ماه تابان... فرا ميخواني ... و به من اميد ميدهي تو كه هميشه با مني مرا از نااميدي، از ترس، و از بديها، در امان ميداري. من اميدوارم زيرا تو اي خداي مهربان نگهدار و پشتيبان مني، اين شگفتيها، اي خداي بزرگ همواره مرا فرا ميخوانند و مرا دعوت ميكنند... به تفكر، به احترام و به پرستش. h چکیده: این تحقیقی ، اقدام پژوهی است که در رابطه با بهبود کم رویی دانش آموز پایه سوم مدرسه راهنمایی شهید عزیزی فهنه تهیه شده است . در این تحقیق ما ابتدا به توصیف وضعیت موجود پرداخته ایم و اطلاعات و شواهد اولیه که از طریق مصاحبه با معلمان مدرسه ، والدین دانش آموز و ازمونی که از خود دانش آم.پوز به عمل آمد و همچنین مدارک و مشاهدات خود را که دال بر وجود کمرویی در دانش آموزااسماعیل نادری است را جمع آوری کردیم. و پس از آن به تجزیه و تحلیل عوامل مختلف موجود در کم رویی پرداختیم که در نهایت به دو دسته عوامل جسمی ، عوامل روانی تقسیم شد در ادامه به ارائه راه حل های موقتی برای بهبود کم رویی دانش آموز ارائه دادیم و 6 راه حل را اجرا نمودیم که به شرح زیر است: 1- بر گزاری جلسات متعدد گفت و شنود با والدین اسماعیل : 2- شرکت دادن در گروه و سپردن مسئولیت: 3- ارائه بخشی از درس به عنوان کنفرانس: 4- شرکت دادن در فعالیت های گروهی: 5- صحبت با سایر دانش آموزان: 6- جلسه شورای دبیران: و همچنین چگونگی اجرا را بیان نمودیم و بر نحوه اجرا آن نظارت کردیم . که در ارزیابی پایان مشخص شد که این راه حل های به ظاهر ساده چقدر سهم زیادی در بهبود کم رویی اسماعیل نادری داشته است و انگیزه و میزان مشارکت دانش آموز اسماعیل نادری برای انجام فعالیت های کلاسی به مقدار قابل توجهی افزایش داده است. که نتایج آن نیز به صورت عینی در رفتار اسماعیل نادری قابل مشاهده است. فهرست : مقدمه................................................................... 6 توصیف وضعیت موجود............................................ 7 شواهد1 شیوه گرد آوری اطلاعات........................................... 8 یافته های علمی...................................................... 9 پیشینه تحقیق......................................................... 24 شواهد2 راه کارهای پیشنهادی.............................................. 29 اقدامات صورت گرفته و نتایج.................................... 30 ارزیابی نتایج ....................................................... 32 بیان محدودیت ها و وموانع........................................ 33 پیشنهادها33 پیوست............................................................... 34 منابع.................................................................. 35 به نام یکتای هستی بخش مقدمه تربیت فرزند با همۀ سادگی و طبیعی بودن از کارهای دشوارومسؤلیت های سخت وسنگین است. تا روزی که طفل خرد سال و در آغوش مادر است نگهداری او برای والدین یک مشکل است، روزی که به راه می افتد این دشواری به گونه ای دیگر رخ می نمایدوزمانی که به مدرسه وکلاس درس وارد می شود وآغاز فراگیری علم و دانش های گونا گون می رسد ،این سختی دو چندان می شود. همهً آنهایی که به مدرسه میروند به یک میزان توفیق پیشرفت ندارندوهمۀ آ نان که در سایۀ لطف و عنایت و زحمت والدین و مربیان قرار می گیرند، به یک درجه رشد نمی کنند. برای عده ای مسألۀ کم رویی پیش می آید که علت آن خواه موجه ویا غیرموجه برای والدین و مربیان مشکل آفرین است وطبیعی است که باید در این مورد تدابیر خاصی اندیشیده ومشکل بر طرف شود. كمرویی مقوله ای است كه هرچه بیشتر بدان بپردازیم ، تنوع بیشتری را در آن مشاهده می كنیم.. كمرویی در میان دانش آموزان خردسال شایعتر از بزرگسالان است . بسیاری از بزرگسالانی كه خود را غیر كمرو می بینند با برنامه ریزی ، بر كمرویی دوران كودكی خود غلبه كرده اند . (تبیان) اساس این پژوهش دانش آموزانی را در بر می گیرد که به دلیل کمرویی از برنامه های تحصیلی عقب مانده اند و نمی توانند همگام با دیگر دانش آموزان پیش بروند ودر به دست آوردن موفقیت های تحصیلی دشواری هایی برای خود و دیگران می آفرینند. توصيف وضع موجود: او معلمی است که در سال 1386 از طریق کنکور سراسری وارد مرکزتربیت معلم شهید بهشتی مشهد شد و در رشته آموزش حرفه و فن مشغول به تحصیل شد .پس از گرفتن مدرک فوق دیپلم درمیان خشخش برگ های پاییزی سال1388 وارد اداره آموزش و پرورش سرولایت(از توابع شهرستان نیشابور) شد وشغل معلمی را در همان سال با دانش آموزان مقطع راهنمایی با تدریس درس حرفه و فن آغاز کرد.درمهر ماه سال 1389 در دوره کارشناسی ناپیوسته مرکز تربیت معلم شهید بهشتی مشهد در رشته آموزش حرفه وفن، نوبت روزانه قبول شد و هم اکنون درحال تحصیل در ترم آخر این رشته می باشد.اکنون او در مدرسه شهید عزیزی، روستای فهنه از بخش سرولایت شهرستان نیشابور مشغول تدریس حرفه وفن است. مدرسه راهنمایی شهید عزیزی در روستای فهنه در 12 کیلومتری شمال غرب چکنه(مرکز بخش سرولایت)قرار دارد. این مدرسه دارای 3 کلاس با مجموع 36 دانش اموز می باشد.در پایه اول 12، پایه دوم 16 و پایه سوم 8 دانش اموز مشغول به تحصیل می باشند.این مدرسه زیر نظر مجتمع شهدای فهنه اداره می شود. چند وقتی است که او با یکی از دانش آموزان دچار مشکل شده است. دانش آموز پایه سوم اسماعیل نادری که در گوشه انتهایی کلاس روی نیمکت نشسته و همیشه ساکت آرام است و بارها به خاطر شرکت نکردن در گروه ها و یا عدم شرکت در بحث کلاسی و پرسش و پاسخ مورد تذکر او بوده است. او برای مطمئن شدن از این که نحوه رفتارش و یا برخورد و تدریسش در کلاس مشکل نداشته همین شیوه را در کلاس دیگر اجرا کرده ولی به هیچ مشکلی برنخورده است و برای تایید حرفش نظرات مدیر و سایر همکارانش در مدرسه را جویا شده و نمرات این دانش آموز نیز که سطح نمرات کتبی اش بیشتر از نمرات شفاهی و مستمر بوده را نیز بعنوان سرنخ کم رویی فرد مورد مطالعه قرار داده است. بنابراين با اميد به استعانت خداوند متعال مصمم شد با بررسي بيشتر، مطالعه و تحقيق و همكاري والدين اسماعیل و همكاران آموزشگاه و همفكري مشاورين محترم مشكل اسماعیل را برطرف نمايد و او را از عواقب مذكور دور سازد. شواهد1 شيوهي گردآوري اطلاعات براي جمعآوري اطلاعات از روشهاي ذيل استفاده نمودم. 1- آزمون کم رویی: با توجه به مطالعاتم در این زمینه به آزمونی در کتاب "روان شناسی کمرویی و روشهای درمان: به ضمیمه آزمون کمرویی" برخوردم که این آزمون دارای استاندارد های کمی و کیفی بود که قبلا تست شده و مورد تایید بودکه البته من آن را مختصر کردم. نمره اسماعیل در این آزمون 55 شد که در رنج 21 تا 30 فرد عادی قرار نگرفت و خود نشانگر کم رویی اوست. 2- گفت و گو با دبيران و والدین اسماعیل: در جلسه شورای دبیران که در ماه آذر ماه و نزدیک شروع امتحانات برگزار گردید . من موضوع را با مدیر و همکاران مطرح کردم و نظر سایر همکاران نیز تایید کننده حرف من در مورد کم رویی این دانش آموز بود و طی این جلسه راهکارهایی از جمله گفت و گو با والدین این دانش آموز ارائه شد که در قسمت راهکارها به آنها می پردازم. در صحبتی که با والدین این دانش آموز در پایان امتحانات نوبت اول و زمان گرفتن کارنامه ها داشتم،ایشان نیز تاکیید کردند که این کم رویی تنها مربوط به محیط مدرسه نمی شود و در محیط خانواده و بویژه در مهمانی ها و در جمع فامیل بروز می کند.که پس از ساعتی گفت و شنود راهکارهایی پیشنهاد داده شد. 3- مشاهده رفتار: چند روزی رفتار اسماعیل در كلاس و در داخل مدرسه در هنگام زنگ تفریح را مورد مشاهده و بررسی قرار دادم و متوجه شدم كه وي اکثرا تنها است و از بودن در جمع امتنا می کند و حتی در بازی های گروهی همکلاسیان شرکت ندارد و در کلاس نیز از شرکت در بحث گروه بین اعضا و تقسیم کار بین گروه سر باز می زند. یافته های علمی: طی مطالعات انجام شده چند اصطلاح و مفهوم روشن شدند که خود نیزاساس تحقیق بودند ، که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم. اعتماد به نفس: يعني برداشتي واقع بينانه از تواناييها و ويژگيهاي رفتاري خود كه اين تواناييها قابل يادگيري و آموزش است.(مولر،ماری فرانس-1380-ص30) کمرویی: " كمروبودن " نشانگر صفت فردی است كه " به خاطر ترسویی ، احتیاط كاری و بی اطمینانی ، نزدیك شدن به او مشكل است . " فرد كمرو" هشیارانه از مواجهه با افراد یا چیزهایی مشخص یا انجام كاری همراه آنان بیزار است. " در گفتار یا كردار خود ملاحظه كار است ، از ابراز وجود بیزار است و به طور محسوسی ترسو است. ممكن است فرد كمرو " كناره گیر یا بی اعتماد باشد و یا شخصیتی پرسش انگیز ، بی اعتماد و مشكوك داشته باشد." فرهنگ لغت و " بستر " كمرویی را به عنوان " ناراحت بودن در حضور دیگران " تعریف می كند.(حسینی - مقاله شماره3 -1378-ص40) - کم رویی یا گوشه گیری ( تعریف لغوی ) :به معنی تنهایی و در خلوت نشستن و از جمع کناره گرفتن است . (ژاگو – 1377-ص26) کودک یا نو جوان کم رو از برخورد با دیگران دوری می کند و به صورت افراطی سعی در جدا شدن از آنها دارد . در فعالیتهای گروهی همکاری و مشارکت لازم را ندارد و نیز از شرکت در بازیهای دسته جمعی خوداری می کند و از جهت کلامی در عین حال که قادربه تکلم وهم صحبتی است ، کمتر رابطه بر قرار می کند از بیان خواسته ها و نظرات خود در بین دیگران خوداری می کند .(همان-ص27) - کم رویی (گوشه گیری -انزواطلبی ) عارضه ای است که باعث می شود کودک و نو جوان از بر قرار کردن ارتباط با محیط خارج دوری کنند . این کودکان و نو جوانان نوعا با تقلیل یافتن علایق ذهنی و عاطفی نسبت به اطرافیان خود از داشتن دوستان نزدیک و صمیمی محرومند . نو جوانی که کمرو و گوشه گیر است معمولا ازحضور درفعالیت ها ی جمعی سر باز می زند و فقط با تک دوست خود که نوعا بسیار به او وابسته می شود اوقات خود را سپری می کند. (ویکی پدیا) - علل گوشه گیری و کمرویی : ۱ـ محرومیت از محبت خانواده و عدم توجه دانش آموزان و معلم به دانش آموز گوشه گیر ۲- نقص عضو یا بیماری های جسمی و فیزیو لوژیک ۳- اختلال در گوارش و تکلم ۴- شکست های متعدد و تحقیر شدن کودک در برابر جمع ( و یا حتی معلم ) ۵- عدم امنیت روانی در محیط خانه و مدرسه و فشار های روانی مستمر ۶- تنبیه ، تفریح و سرزنش کودک و نو جوان توسط والدین و معلم و بویژه محرومیت (محبت مادر) ۷ـ کنترل شدید تربیتی و سخت گیری های وسواس گونه وغیر منطقی (ژاگو-1377-ص30) - دستپاچگی : معمولاً سرخ شدن با احساس دستپاچگی همراه می شود، احساس كوتاه مدت و شدید ناشی از دست دادن عزت نفس كه همه ی ما گاهی بدان دچار می شویم. زمانی كه به طور ناگهانی یك نورافكن عمومی برروی یك رخداد خصوصی زندگی ما پرتو می افكند مضطرب می شویم . گاهی اوقات وقتی كسی ، چیزی درباره ی ما به فرد دیگری ابراز می دارد این حالت پدید می آید. همچنین تحسین دور از انتظار معمولاً افراد باشرم و حیا را نیز دستپاچه می كند. در مواقع دیگر وقتی در حین انجام عملی مخفیانه مچ ما گرفته می شود دستپاچه می شویم. سرك كشیدن داخل یك ماشین پارك شده ، انگشت در بینی كردن ، مرتب كردن لباس شخصی . دیگر این كه وقتی درمی یابیم دیگران عدم صلاحیت ما را دریافته و به زودی متوجه خواهند شد و آن را تأیید نخواهند كرد نیز دستپاچه می شویم. (زیمباردو-1375-ص35) این موارد شش روش حفظ ظاهر را شناسایی كرده است: 1- با حالتی دفاعی موضوع را عوض كنید : " چقدر دیگر طول می كشد؟ من قرار ملاقات دارم." 2- در نحوه ی اجرای برنامه بهانه ای بیایید " نورچراغهای فلورسنت تمركز فكر مرا برهم می زند." 3-خصوصیات خوب دیگر را به نمایش در آورید : " تنیس ورزش مطلوب من نیست ، شطرنج بازی كنیم." 4- كاری كه نمی توانید انجام دهید را كنار بگذارید : " وقتی چنگال در دسترس است ، استفاده از چوب برای غذا خوردن وقت تلف كردن است ." 5- نفی شكست:" هیچ كس دیگر هم نمی توانست او را راضی كند." 6- تلاش برای كسب اطمینان : " امیدوارم شما را خیلی گیج نكرده باشم ، كرده ام ؟ " (همان- ص41-42) نشانه های کمرويی: -تنگی نفس يا انقباض عضلانی -پاهای لرزان -خشک شدن بزاق دهان -عرق کردن شديد -سفت و سخت شدن بدن لرزش در پاها.دستها ولبها -سرخ شدن يا رنگ پريدگی صورت -تمايل به انزوای مطلق -دلتنگی وخشم از خود و نفرت از خجالت -بی تصميمی و افسردگی -صحبت کردن سريع تر از معمول و سخنان خارج از کنترل -احساس از همه حقير تر بودن(تفکر منفی) -احساس مبهم در رابطه با گناهکار بودن نسبت به چيزی -عدم اعتماد به نفس مانند عدم توانايی در پاسخ به يک تعارف -ترس از مخالفت با نظرات ديگران يا بيان نقطه نظرات خود -يک ترس دائم از مورد تمسخر قرار گرفتن (زهره لطیفی-1378-ص18) آثار اصلی کمرويی: ۱-آثار جسمی: ترس:باعث گرفتگی در گلو يا در اطراف قلب و يک احساس خالی بودن در شکم ميشود. دشواری در گفتار:يک نوع انقباض در قفسه سينه ايجاد ميشود که در نتيجه آن سخن گفته شده ضعيف.لرزان و جسته گريخته ميشود.تارهای صوتی کشيده و سخت ميشوند. تن صدا تغيير کرده و سخن با لکنت زبان و نا مفهوم گفته ميشود. انقباضات عضلانی:شخص خجالتی اين باور را دارد که ديگران به او نگاه ميکنند در نتيجه پاهايش سفت و سخت و در حين ورود به يک مکان دچار اشتباه ميشود(به اثاثيه برخورد ميکند.استکان را روی ميز واژگون ميکندو ....) خستگی:احساس ضعف مفرط که ناشی از همان انقباض عضلانی می باشد. کند شدن حواس:فرد خجالتی هوشياريش کم شده و نيز ادراک حسی او کاهش می يابد به عنوان مثال يک فرد خجالتی که ناگزير است در مقابل جمع صحبت کند اگر فردی به او نگاه کند در آن لحظه اين ترس فقط روی آن فرد متمرکز ميشود و تنها آن فرد را ميبيند و توجهش بر روی اين عامل ترس جلب ميشود.به خاطر همين است که سختران کمرو دائما فراموش ميکند که قبلا به نکته ای اشاره کرده است يا نه. اختلالات عروقی:باعث سرخ شدن يا رنگ پريدگی در ناحيه صورت ميشود که علت آن انقباض يا انبساط رگهاست. اختلالات ترشحی:ترشح بزاق متوقف شده ولبها شديدا خشک ميشوند.تعريق شديدی در کف دستها و زير بازوها به وجود می آيد. ۲-آثار روانی: يک فرد خجالتی دائما احساس دلهره دارد و از اين امر پروا دارد که توسط ديگران دست کم گرفته شود.اين ترس او را مثل يک پروانه در قفس شيشه ای محدود ميکند.اگر از يک فرد خجالتی ولی با هوش سوالی شود غالبا خاموش می ماند مثل اين است که او مات و مبهوت شده باشد. در واقع او در آن موقع گنگ و گيج خواهد بود مغزش درست کار نميکند می خواهد کار کند ولی نمی تواند و ترمز های محکمی او را در جا نگه ميدارد بنابراين در پس تعارفات خود را مخفی ميکند با مجبور به مبارزه نباشد. (ژاگو-1377-ص62) علت کمرويی: از نظر روانشناختی عواملی مانند احساس حقارت(ناچيز و منفور بودن)عزت نفس پايين.ترس وعدم توانايی مهارت در انطباق با محيط و تنبه و توهين شدن در دوران کودکی وجود دارند که سبب بروز کمرويی ميشوند. اغلب پرسيده ميشود که آيا کمرويی اصولا قابل درمان است يا نه؟بله مطمئنا.اما زمانيکه به منشا اصلی آن پی برده شودو از ريشه بهبود يابد. روشهای مقابله با کمرويی: -عقايد و باورهای غلط خود را تصحيح نماييد. -تفکيک آنچه حقيقتا هستيد از آنچه که تصور ميکنيد(شناخت نقش واقعی خويش و دوری جستن از نقش خيالی) در واقع شناخت بهتر از خود ويا صادق بودن. -به حال توجه کنيد و گذشته را فراموش کنيد. -واقع بين باشيد واز زندگی در دنيايی که برای خود ساخته ايد دست برداريد. -سعی کنيد از انزوا و گوشه گيری دوری کنيد. -با موقعيت های جديد سازگاری کنيد. -سعی کنيد احساسات و عواطف خود را کنترل نماييد(از طريق استراحت.ورزش و مراقبتهای دارويی) -آهسته سخن گفتن.به نرمی اشاره کردن با سر و دست. با آرامش غذا خوردن را تمرين کنيد. -ارتباط چهره به چهره داشته باشيد. -در مقابل تمايل به تفکر منفی مقاومت کنيد.(سيستم تفکر جايگزين) -سعی کنيد با آرامش و خونسردی شرايطی را که قبلا برای شما غير قابل تحمل بوده کنترل کنيد. -به جستجوی دوستان صميمی که رفتار تحکم آميز نداشته و هيچ گاه از کمرويی شما سخن نميگويند بپردازيد. -همان طور که نقاط قوت خودتان را میپذيريد نقاط ضعف خود را قبول کنيد. -احساس مسئوليت کنيد.به آينده بنگريد و از فرصتها به نحو احسن استفاده کنيد. -خوش بين باشيد و مثبت بينديشيد.مثلا به جای گفتن خسته شدم بگوييد به استراحت بيشتری نياز دارم. - سعی کنيد از کار کردن و انجام وظايف خود لذت ببريد. - از مهارتهای اجتماعی استفاده کنيد(بعدا به اين موضوع اشاره خواهد شد) -در صورت نياز با مشاوران و روان شناسان ارتباط برقرار کنيد. (زهره لطیفی-1378-ص22-25) *مؤثرترین روش های کاربردی درمان کمرویی تقویت خودپنداری مثبت و خودباوری دوباره از مهمترین روش های درمان کمرویی،توجه دادن فرد کمرو به قدرت تفکر، نحوه ی نگرش و بازخورد وی نسبت به پدیده های مختلف و ایجاد آمادگی لازم درونی برای ایجاد تغییرات مثبت در حوزه ی شناختی اش است. هرگونه تغییر در نگرش ها و بازخوردهای فرد کمرو نسبت به خود و محیط اطراف، مقدمه ی لازمی برای خود پنداری و تغییر رفتار خواهد بود. کمرویی یک رفتار است، نامطلوب است. هر رفتاری قابل تغییر است، اما باید توجه داشت که هر روشی، به توسط هر کسی و در هر شرایطی ممکن است مؤثر واقع نشود. - خانواده و تربیت اجتماعی توجه خاص اولیاء و مربیان به مبانی تربیت اجتماعی و تقویت مهارت های ارتباطی، از اساسی ترین مسائل در پیشگیری و درمان کمرویی کودکان و نوجوانان است. همه ی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان باید به نقش فردی، وظیفه ی خانوادگی و رسالت اجتماعی خویش در موقعیت های مختلف کاملاً واقف و در ایفای مسئولیت ها پیشگام باشند. در تربیت اجتماعی و پرورش مهارت های ارتباطی کودکان و نوجوانان، پیشگیری از معلولیت اجتماعی ایشان و درمان کمرویی،بیشترین مسئولیت ها بر عهده الگوهای رفتاری بزرگسال است. بنابراین پدران و مادران و نزدیکان کودکان و نوجوانان، به مثابه محبوبترین و مؤثرترین الگوهای رفتاری در تعلیم و تقویت مهارت های اجتماعی و یا پدیدآیی کمرویی در ایشان به طور جدی سهیم هستند؛ چرا که بچه ها به طور مستقیم و غیرمستقیم از الگوهای رفتاری بزرگسال در موقعیت های مختلف خانوادگی و نقش آفرینی های اجتماعی یاد می گیرند و با ایشان همانندسازی می کنند. لذا تردیدی نیست که در درمان کمرویی نوجوانان ، قبل از همه و بیشتر از اطرافیان و درمانگران، مسئولیت اصلی بر عهده ی مادران و پدران است. بدیهی است هر کس که بخواهد کمرویی دیگران را برطرف سازد، می بایست ابتدا خود درمانگری کند، یعنی مطمئن شود که خودش از آدم های کمرو به شمار نمی آید و از کفایت های اجتماعی و مهارت های مؤثر ارتباطی برخوردار است. اجتناب از غالب ساختن تکروی، عصبانیت ، پرخاشگری و دیکتاتور منشی در کانون خانواده، این ارزشمندترین حلقه ی زنجیره ی اجتماع انسان ها، و تلاش در غنی کردن پیوندهای عاطفی، کلامی و ارتباطی میان اعضای خانواده و تقویت رغبت ها و انگیزه های معاشرت اجتماعی در بین کودکان خواهد بود، بلکه اصلی ترین گام در جهت درمان کمرویی و مؤثرترین روش پیشگیری از اختلالات رایج عاطفی و رفتاری آنان نیز همین است. (سیمین خوش کام-1380-ص10) کمرویی با دارو برطرف نمی شود و اقدامات پزشکی و استفاده از داروهای آرام بخش و تقویت کننده ها تأثیر مستقیمی بر کمرویی فرد ندارد. کمرویی اساساً رفتاری است اکتسابی و آموخته شده، و برای درمان و برطرف کردن آن باید یاد زدایی صورت گیرد و رفتار تازه و مطلوب اجتماعی در فرد فراگیر شود. بر همه ی پدران و مادران، به خصوص کسانی که فرزند کمرویی در خانه دارند فرض است که به رغم همه ی اشتغالات فکری و شغلی، کوشش کنند که در شبانه روز، ساعت و ساعاتی را صرفاً به گفت و گوهای صمیمی با کودکان و نوجوانان گوش جان سپردن به سخنان زیبا و دوست داشتنی ایشان اختصاص دهند. باید مواظب بود که مبادا تنوع برنامه های تلویزیونی و گذراندن اوقات فراغت در خانه به صورت کاملاً انفعالی وایستا، زمینه ساز کمرویی ها و کژروی ها در کودکان و نوجوانانی که تشنه ی کلام شیرین و نگاه های محبت آمیز اولیای خود هستند، نشود. (درصد قابل توجهی از کوکان و نوجوانانی که دچار مشکلات گوناگون عاطفی و اختلالات رفتاری نظیر: کمرویی، حساسیت فوق العاده، گوشه گیری، لجبازی و پرخاشگری می باشند، متعلق به خانواده هایی هستند که به دلایل مختلف، به خصوص عادت به تماشای برنامه های تلویزیونی، ویدئویی و استفاده از برنامه های ماهواره ای، فرصت برقراری ارتباط کلامی و عاطفی با یکدیگر را ندارند و بعضاً میانگین زمان گفت و گوهای والدین با فرزندانشان به یک دقیقه در شبانه روز هم نمی رسد!) توجه ویژه به فرزندان خانواده و تکریم شخصیت ایشان در گفت و شنودها، اظهار نظرها و تصمیم گیری های خانوادگی بسیار حائز اهمیت است. خانواده هایی که از نعمت وجودی فقط یک فرزند برخوردارند نیز باید توجه داشته باشند که فرزند ایشان علاوه بر این که نیاز دارد با اولیای خود مصاحبت دلنشینی داشته باشد، لازم است از معاشرت و مصاحبت با کودکان و نوجوانان همسال خود نیز برخوردار شود و بر تجارب خوشایند اجتماعی خویش بیفزاید. مسلماً فراهم کردن چنین تجارب ارزشمندی با نظارت، هدایت و حمایت روانی والدین فوق العاده مؤثر و مفید است و در تربیت اجتماعی این قبیل کودکان و درمان کمرویی احتمالی ایشان کاملاً مؤثر و مفید خواهد بود. (همان-ص12-15) هنر درمانی مشاهده ی بعضی از برنامه های نمایشی (برنامه های سینمایی و تلویزیونی، تئاتر، نمایش عروسکی و ...) که در آن کودک یا نوجوان کمرو نقش اصلی را عهده دار است و با تغییر نگرش، برانگیختگی روانی و تقویت اراده و خودباروی، به تدریج در گروه ها و عرصه های مختلف اجتماعی مشارکتی فعال پیدا می کند و بعضاً رهبری گروه را نیز عهده دار می شود، می تواند در ذهن کودکان تماشاگر کمرو بسیار مؤثر واقع شود و در درمان کمرویی شان مفید باشد؛ چرا که کودکان کمرو با قهرمان نمایش همانند سازی می کنند و تلاش می کنند که مثل او باشند. همچنین تشویق کودک یا نوجوان کمرو برای شرکت در برنامه های نمایشی (در مراکز پیش دبستانی و مدارس) و ایفای نقش های مؤثر به گونه ای که فشار روانی چندانی متوجه او نباشد، روش مناسبی برای کاهش اضطراب اجتماعی و درمان کمرویی خواهد بود. فعالیت های اجتماعی و بازی های گروهی ترغیب کودکان و نوجوانان کمرو برای مشارکت در فعالیت های مختلف دسته جمعی و بازی های گروهی می تواند تأثیر بسیار زیادی در کاهش اضطراب و افزایش مهارت اجتماعی ایشان داشته باشد. واضح است که ترغیب و تشویق کودکان کمرو برای شرکت فعال در برنامه های گروهی نظیر: تهیه ی کاردستی مشترک، آماده کردن پوستر یا روزنامه ی دیواری، مطالعه و مسابقه ی علمی، قصه گویی و داستان سرایی، اجرای برنامه ی نمایشی، شرکت در گروه سرود، ورزش ها و بازی های چند نفره، فعالیت های عمرانی، فرهنگی و بسیجی و ... توجه به نقطه ی قوت و ویژگی مثبت و قابل تأیید و تشویق کودک و سوق دادن وی به طرف فعالیت های جمعی، به خصوص در مراحل اول در جمع های آشنا و صمیمی و بعضاً کم سن و سال تر از طریق همان نقطه ی مثبت و قابل عرضه ی وی صورت می گیرد. به نحوی که کودک یا نوجوان قادر می شود در اولین تجارب گروهی خود از ویژگی مثبت و مهارت برتر خود بهره بگیرد و با تأثیر توفیق نسبی در گروه و جلب تأیید ایشان، احساس خودپنداری و خود ارزشمندی اش تقویت گردد. صحبت کردن، شعر خواندن، خاطره گفتن و نقل مطالب کتاب دلخواه، تعریف موضوع و محتوای یک فیلم سینمایی، اظهار نظر درباره ی مسائل خانوادگی و اجتماعی، قصه گویی و داستان سرایی، توضیح یک مسئله و یا تدریس یک موضوع درسی مورد علاقه توسط نوجوان یا بزرگسال کمرو به مخاطبان مختلف، به ترتیب اهمیت و اقتدار ایشان از نظر فرد کمرو، از مخاطبان خردسال آشنا و صمیمی نظیر خواهرزاده ها، برادرزاده ها و فرزندان کوچک خانه و بستگان گرفته تا مخاطبان خردسال آشنا، اما غیرصمیمی و غیر فامیل؛ از مخاطبین خردسال غریبه تا مخاطبان همسال آشنا و صمیمی؛ از مخاطبین همسال آشنا، اما غیرصمیمی تا مخاطبان همسال غریبه؛ از مخاطبین بزرگسال آشنا و صمیمی تا مخاطبان بزرگسال آشنا، اما غیر فامیل و غیر صمیمی؛ و سرانجام از مخاطبین بزرگسال مقتدر و متنفذ، اما غیر نقاد گرفته تا مخاطبان مقتدر، متنفذ و نقاد و برقراری و حفظ ارتباط بصری طبیعی با ایشان، با چهره ای گشاده و متبسم، صدایی محکم و مطمئن، با آرامش روان، اطمینان خاطر، اعتماد به نفس کامل و احساس خود ارزشمندی؛ مؤثرترین روش اصولی و تدریجی اضطراب زدایی و افزایش مهارت اجتماعی و درمان کمرویی است. (افروز،غلامعلی-1388-ص168) - افزایش خودآگاهی، تقویت خودپنداری مثبت و کاهش کمرویی به راستی شما چقدر کمرو هستید؟ کمرویی خودتان را چگونه ارزیابی می کنید؟ در چه مواقعی، چگونه و به چه میزان دچار کمرویی می شوید و علتش را چه چیز می دانید؟ وقتی دچار کمرویی می شوید چه احساسی پیدا می کنید؟ در برخورد با چه کسانی کمتر دچار کمرویی می شوید؟ در کدام موقعیت ها و در حضور چه افرادی بیشتر دچار کمرویی می شوید و چرا؟ در مقایسه با دوستان و اطرافیان، خودتان را چگونه ارزیابی می کنید؟ چه برداشتی از کمرویی خود دارید؟ آیا وقتی تنها هستید باز هم احساس کمرویی دارید؟ چه احساسی پیدا می کنید؟ اندیشه ی شما برای یافتن پاسخ های صریح و جامعه به این قبیل سؤالات، گام مهمی است برای درک بهتر خود و شناخت ویژگی ها، توانمندی ها و نقاط قوتی که در خویش سراغ دارید. بدون شک شما می توانید خودتان را تغییر دهید، به شرط آن که بر این باور باشید که توان انجام این کار را دارید. شما باید تصور و برداشت مثبتی از خود داشته باشید و ماهیت کمرویی خودتان را مورد ارزیابی و تحلیل و تفسیر قرار دهید و با تقویت خودپنداری مثبت، احساس خود ارزشمندی و توسعه ی مهارت های خاص و موفقیت آمیز اجتماعی نه تنها خودتان را تغییر دهید و کمرویی تان را برطرف کنید، بلکه در درمان کمرویی افراد دیگر نیز نقش مهمی را عهده دار شوید و به آنها کمک کنید که خودشان را تغییر دهند و بر پدیده ی نامیمون کمرویی غالب شوند. برای این که در درک بهتر و کشف وجود گرانقدر خود و برخورداری از خود پنداری تازه حرکت حدی داشته باشید، دستورالعمل های زیر را با دقت انجام دهید. الف) تصویر خودتان را بکشید، (هر طور که می توانید) و سپس: به عکس خود نگاه کنید. آیا تصویر شما تصویر کاملی است؟ آیا در قسمت یا نقطه ای از عکستان نقصی را مشاهده می کنید؟ آیا در تصویر خود حالت هیجانی می بینید؟ آیا وقتی که به خودتان خوب می نگرید، خود را آدمی فعال می یابید یا فردی کاملاً منفعل و تحت فرمان دیگران؟ ب) به آیینه نگاه کنید و تصویر وجود ارزشمندتان را در آن ارزیابی نمایید. دوباره به خودتان خوب نگاه کنید. با کدام حالت و چه قیافه ای می توانید تأثیر بیشتری روی دیگران بگذارید؟ ج) چنانچه برای شما یا خانواده تان مقدور است فیلمی از زندگی 24 ساعته ی خودتان تهیه کنید و یا برنامه ی زندگی 24 ساعت گذشته ی خود را بر روی کاغذ بنویسید و در ذهنتان مرور کنید. در شرایط و موقعیت های گوناگون چه کرده اید؟ چگونه؟ چرا؟ آیا می توانستید رفتار بهتری و مؤثرتری داشته باشید؟ شما فردا و فرداها را پیش رو دارید، پس با ارزیابی مجدد از شخصیت و توانمندی های خود آمادگی تان را بیشتر کنید. برای امنیت شخصی خود احترام و ارزش خاص قائل شوید، آن را حفظ کنید. د) برای زندگی روزانه ی خود برنامه ریزی کنید. مطابق برنامه ی تعیین شده، روز خودتان را آغاز کنید و بر همان اساس گام بردارید، سخن بگویید، بپرسید، تلفن کنید، به محل، شخص یا اشخاصی که در نظر دارید مراجعه کنید و کاملاً فعال باشید. ه) احساسات و خاطرات خود را درباره ی تجارب ناخوشایند ناشی از کمرویی تان بنویسید. و) برداشت و نگرشتان را نسبت به خانواده ی خود بنویسید. ز) برای خودتان نامه بنویسید. بدون رودربایستی و با صراحت احساسات خویش را بر روی کاغذ آورید، گله ها را بیان کنید و انتظارات خود را یادآور شوید! ح) اگر خودتان بر این باور باشید یا به شما بگویند که فقط یک ماه دیگر از حیات شما باقی است، عمر یک ماهه ی خودتان را چگونه خواهید گذراند؟ چه می کنید؟ به کجاها می روید؟ چه می گویید؟ روی سخنتان بیشتر با چه کسانی خواهد بود؟ آخرین کلامتان چه خواهد بود؟ آیا باز هم کمرو باقی خواهید ماند؟ (مولر-1381-ص-69الی72) --۱۰ روش غلبه بر کمرویی کمرویی شرایط ناتـوان کنـنده ای برای اغلب افراد پـدیـد می آورد و مانع از ایفای نقش در موقعیتهای اجتماعـی و بیان دل مشغولیها و درخواست ازدواج از شخص مــورد علاقه خود میگردد. واقعیت این است که اغـلب انـسـانـهـا دقـیـقـا" از هـمـان شخصیت دلخواه طـرف مقابلشان برخوردارند ولی بدلیل کمرویی و ترس، از بـیـان درخـواسـت ازدواج طفره میروند و اغلب توسط معشوقه اشان مورد شکوه و شکایت قرار میگیرند.اینگونه افراد فقط به ملاقات و قرارهای عاشقانه اکتفا کرده و گام بلندتری بر نمیدارند . اگـر کمرویی شما را از رسیدن بفرد مـورد علاقه تان بازمیدارد به مـطـالـعـه خود ادامه داده تا بیاموزید چگونه میتوانید بر آن چیره شوید. ● شماره ۱۰ ▪ با دوستان خود تمرین کنید عامل اصلی در کمرویی، ترس از عدم پذیرش (طرد شدن) اسـت. ایـن عـامـل را تـوسط نزدیک شدن و برگزیدن فردی بـرای دوسـت و یـا بـرادر خـود از میان بردارید. از آنجایی که غرور خودتان در معرض خطر نمی بـاشـد کـمتـر از نـزدیک شـدن حـذر خواهید کرد. شما خـواهید دید که مسئله شاقی نیست و خواهید خواست در فرصـت بـعد بـرای خـودتـان نامزدی را انتخاب کنید. ● شماره ۹ ▪ مراحل را آهسته طی کنید انتخاب همسر را همچون برنامه ای ۱۲مـرحله ای در نظر بگیرید. بـا یـک لـبـخـنـد شـروع کنید، به تمام افراد نشان دهید (نه تنها به دختران جذاب و زیـبا) که شـمـا صـمیـمـی و قابل نزدیک شدن می باشید. در روزهای بعد با گفتن سلام جلو بروید. چـنـد روز بـعـد از آن در گـفـتـگویی کوتاه شرکت کنید. به کار خود ادامه دهید تا بتدریج با دیگران صمیمی گردید و خواهـیـد دیـد که بـه آن دشـواری کـه میـاندیـشـید نیست. هرگاه اشتباه بزرگی مرتکب شدید آن را فراموش کنید. اغـلب افـراد بخشنده تر از آن چه شما تصور میـکنـیـد هستند. اگر شخص موردعلاقه شما زیبا است و این باعث وحشت و دست پاچگی شما میشود مراحل "میزان زیبایی" را بتدریج طی کنید: با نزدیک شدن به فردی با زیبایی معمولی و متوسط که نسبت به آنها اعتماد بنـفس دارید شروع کنید. هنگامی که با آنها احساس راحتی کردید بسراغ فرد زیبا تری بروید و به همین منوال ادامه دهید.توجه داشته باشید که نزدیک شدن بفردی لزوما" نباید جنبه عاطفی داشته باشد مثلا"میتوانید در مباحثات علمی و یا موضوعات کاری با او شریک شوید. ● شماره ۸ ▪ به افراد به دید ابزارهای جنسی ننگرید هنگامی که با یک فرد صحبت میکنید به وی به چشم یک نشـان پـیـروزی جـنـسی نگاه نکنید بلکه به عنوان یک انسان همانند خودتان وی را تصور کنید. در نـظـر گرفتن مـحـض مسائل جنسی در نزدیک شدنتان نمایان خواهد گشت و خانم ها قادر هستند آقـایانی را که تنها با انگیزه جنسی قدم برمیدارند را تشخصی دهند. ● شماره۷ ▪ اشخاص را زیاد بزرگ نکنید همانند نکته فوق، اهمیت ویژه ای را بفردی که با وی صحبت میکنید قائل نشوید. هرگاه اینگونه جلوه دهید که او برای شما بی اندازه ممتاز میباشد، او نیز شروع خواهد کرد به همین منوال فکر کردن. به وی بعنوان یک انسان با تـمـام مـعایـب و خـصـوصـیـات یک فـرد عادی نـگاه کنید. گفتگو کردن در حالت برابر، بسیار دلپذیرتر از صـحبت کردن با تـکبر و یا با چشم حقارت خواهد بود. ● شماره ۶ ▪ توقعات خود را کاهش دهید هنگامیکه با فردی صحبت میکنید انتظار هدف غـایی خود را در سر نداشته باشید. تنها با جریان کار همسو گردید. شـگفت زده خواهید شد که به چه سادگی همه چیز هموار می شود. اگر شما در این اندیشه نباشید که حتما" باید در انتها به چـیـزی دسـت پیدا کنید و خونسردی خود را حفظ کنیـد، در پـایـان به نـتـیجه دلخواهتان خواهید رسید. ● شماره ۵ ▪ همه چیز را بخود نگیرید اگر می خواهید در گزینش همسر کامیاب شوید، لزومی ندارد شما هر اظهار عقیده ای مانند شوخی و طعنه هایی که طرف مقابل احتمال دارد بسوی شما روانه کند را بعنوان یک توهین بخود تلقی کنید. مردم اغلب چیزهایی را میگویند که هیچ مقصود و منظوری از آن ندارند. وقـتـی کـه آنها آزاری به شما نمی رسانند، برخـوردن لـزومی ندارد. هرچند گاهی اوقات مردم نـظـرات نـابـجا و بی موردی می دهند که در این حالت شما می باید قاطعانه از خودتان دفاع کنید. ● شماره ۴ ▪ گوش دادن را بیاموزید همواره شما صحبت نکنید اجازه دهید دیگران هم در مـورد خـودشـان مـدتـی پـرحــرفی کنند. چیزی بخصوص خانم ها بسیار دوست دارند. سـوالات سـرگشـاده ای بـپرسید که احتیاج به پاسخ طولانی دارند و خودتان بنشینید و تنها گوش دهید. هـرگـاه گـفـتـگو در حال از آب و تاب افتادن بود موضوع جدیدی را آماده داشته باشید.و برای کاهش سختی باز کردن سرصحبت همواره موضوعات آغاز گر در اختـیـار داشـتـه باشـیـد تا گفتگو از آب تاب نیافتد. ● شماره ۳ ▪ با افراد بسیاری صحبت کنید از گپ زدن با هرشخصی که ملاقات می کنید ابا نداشته باشید. از پیر زن سالخورده ای که برای خرید به بقالی آمده تا تحویلدار بانک. بقول معروف کار نیکوکردن ازپرکردن است. اغلب مردم از عدم وجود ارتباط بین افراد ابراز تاسف میکنند. بـنـابراین صمیمیت شما با اسقبال مواجه خواهد شد و اگر هـم چنـین نشد به آن اعتنا نکنید. افرادی که با شما با تکبر رفتار می کـنـند احـتـمالا انـسـانـهای کـمـرویـی هسـتـند که هیچگاه جسارت غلبه بر کمروییشان را نداشته اند. ● شماره ۲ ▪ از طرد شدن نهراسید قهرمانان برجسته مشت زنی درحالی پا بمیدان میگذارند که احتمال شکست برایشان وجود دارد. به همین ترتیب شما نباید انتظار داشته باشید همیشه موفق باشیـد. هیچ چیز ۱۰۰% نیست. بنابراین رویـارویی با یک فرد را بعنوان یک تجربه آموزنده درنظر بگیرید. ترفند کار در این است که خودآگاه (تمرکز حواس بخود) نباشید. کمرویی، تـردید و دودلی هنگامی رخ میدهد که شما به عیوب و نقایص خود فکر می کنید. در عوض افـکـارتـان را سراسر به شخصی که در حال گفتگو هستید متمرکز گردانید. هم شما اضطراب خود را از خاطر خواهیدبرد و هم اینکه طرف مقابل از توجه شما خرسند و مشعوف خواهد شد. ● شماره ۱ ▪ از خانه خارج شده و معاشرت کنید به فعالیتهایی ملحق گردید کـه هـمواره در ارتـبـاط بـا دیـگـران بـاشـیـد. مانـنـد بـاشگاه، کلاسهای ورزشی، کلیسا، انجمنهای دانشجویی و کلوب های تفریحی. دراین محیطها همواره باید اجتماعی بـوده و با مردم معاشرت کنید. پس از مـدتی خـواهـید دید برایتان عادی و راحت می گردد. از آن گذشته مـلاقات شما با افراد دلخواه و جذاب عملا تضمین خواهد شد. و میتوانید مطمئن باشید با همسر مورد علاقه خود دیدار خواهید کرد. ● از شما شروع میشود هــنگامی که کمرویی خـود را کـه مـستلزم پایـداری و گـذشـت زمـان اسـت پـشـت سـر گذاشـتید خواهید دید به چه اندازه زندگی شما دچار تحول میشود. در این زمان با ترس کمتری به سراغ چیزهایی که می خواهید خــواهید رفت. در اینجا رازی نهفته اسـت: تا بحال اتفاق افتاده که داخل اطاقی شوید و آن احساس دستپاچگی و اضطراب به شـمـا دسـت بـدهد. به خاطر داشـتـه باشـیـد کـه اغلب افرادی که ملاقات می کنید خود آنقدر سرگرم و دل واپس این میباشند که دیگران در موردشان چگونه می انـدیـشـند کـه دیگر متوجه شما نخواهند شد تا بتوانند درمورد شما قضاوت کنند. (ژاگو-1377-ص87) پیشگیری و درمان گوشه گیری : ۱- حمایتهای عاطفی در جهت تقویت اعتماد به نفس دانش آموز ۲- واگذاری مسولیت های مناسب با تو جه بر میزان توان جسمی و روحی نو جوان و کودک و دانش آموز ۳- قرار ندادن او در موقعیتها یی که تجربه های شکست را به دنبال دارد . ۴- تشویق و زمینه سازی حضور نوجوان در فعالیت های جمعی و گروهی 5- ایجاد آمادگی لازم برای جرئت ورزی درابراز عقاید و بیان نظریات خود و نیز پذیرش نظریات مخالف از طرف دیگران در جمع آوری این مطالب علاوه بر مشاهدات موجود در کلاس و مطالعات بر اساس آن، بررسی چند دانش آموز در کلاسهای دیگر نیز بی نتیجه نبود. مثلا درموردی که در کلاس درس مشاهده نمودم در صحبتی که با یک دانش آموز اول راهنمایی داشتم یک مشکل جزئی و به همراه آن از دست دادن پدر دوعامل مهم در گوشه گیری این کودک بودند . البته من نیز تو جه زیادی به این دانش آموز در ساعات تفریح داشتم که این توجه و محبت تاثیر زیادی بروی گذاشته بود و کودک بازهم کمتر با بچه ها رابطه داشت. ولی برحفظ رابطه با من اصرارمی ورزید . (افروز،غلامعلی-1390-ص74) پیشینه تحقیق : در ذیل به چند مقاله و تحقیق انجام گرفته مرتبط با تحقیق خود اشاره می دارم: 1- مقاله "کمرویی چیست؟"برگرفته از سایت تبیان که در آن نوشته بود : "كمرویی مقوله ای است كه هرچه بیشتر بدان بپردازیم ، تنوع بیشتری را در آن مشاهده می كنیم. بنابراین قبل از آنكه حتی بتوانیم درباره ی نحوه ی مقابله با آن فكر كنیم، می باید از مضمون كمرویی شناخت بیشتری داشته باشیم. كمرویی در میان دانش آموزان خردسال شایعتر از بزرگسالان است . بسیاری از بزرگسالانی كه خود را غیر كمرو می بینند با برنامه ریزی ، بر كمرویی دوران كودكی خود غلبه كرده اند ، معهذا تحقیق ما مؤكداً این باور را كه كمرویی فقط عارضه ی دوران كودكی است ، رد می كند. ممكن است این پدیده در میان كودكان آشكارتر باشد ، زیرا آنان عموماً نسبت به بزرگسالان در معرض بررسی دقیق تر روزانه اعمالشان قرار دارند. اما كمرویی در میان بخش قابل ملاحظه ای از جمعیت بزرگسالان ادامه می یابد. كمرویی پیوستار روانی گسترده ای را در بر می گیرد : می تواند از احساس عدم كفایت در حضور دیگران تا حوادث آسیب زای ناشی از اضطراب - كه كاملاً زندگی یك فرد را ویران می كند - را در برگیرد. به نظر می رسد كمرو بودن اسلوب ترجیحی برخی افراد در زندگی است ؛ اما برای دیگران به منزله ی محكومیت تحمیلی زندگی بدون احتمال وجود عفو می باشد. در انتهای این پیوستار افرادی قرار دارند كه با كتاب خواندن ، فكر كردن و كاركردن با اشیاء یا حضور در طبیعت ، احساس راحتی بیشتری می كنند تا معاشرت با افراد دیگر. نویسندگان ، دانشمندان ، مخترعین ، جنگلبانان و مكتشفین احتمالاً شیوه ای از زندگی را برگزیده اند كه آنان را قادر می سازد بیشتر وقت خود را در دنیایی بگذرانند كه انسانها فقط به طور پراكنده در آن حضور دارند. آنان بسیار درون گرا هستند و همراهی با دیگران در مقایسه با نیاز آنان به تنهایی و داشتن خلوت ، جذابیت محدودی دارد. در حقیقت امروزه افراد بسیاری جذابیت زندگی تنها در جزیره ای دور افتاده را دوباره در می یابند . اما حتی در درجاتی از این بخش كوچك از پیوستار كمرویی ، افرادی جای گرفته اند كه می توانند به آسانی هر زمان كه لازم باشد با دیگران ارتباط برقرار كنند ؛ یا افرادی كه به دلیل عدم توانایی در پیشبرد یك گفتگوی ساده ، كنش متقابل را دشوار می یابند می توانند گروهی از مردم را مخاطب قرار دهند یا یك میهمانی رسمی را در كمال آرامش برگزار كنند. طیف میانی پیوستار كمرویی شامل بخش اعظم افراد كمرو است ، یعنی كسانی كه در موقعیت های مشخص با افراد خاصی احساس بی كفایتی و ترس می كنند. ناراحتی آنان آنقدر شدید است كه به زندگی اجتماعی آنان آسیب وارد شده و عملكرد آنان مختل می گردد، و ابراز این مطلب كه چه فكر می كنند و دوست دارند چه كار كنند را دشوار یا غیر ممكن می سازد. از آنجا كه منبع واحدی از كمرویی – ترس از مردم – موجب بروز واكنش های مختلف می شود ، رفتار بیرونی یك فرد همیشه شاخص قابل اطمینانی برای تعیین میزان كمرویی واقعی او به شمار نمی رود. كمرویی همیشه بر طرز رفتار ما تأثیر می گذارد اما لزوماً این تأثیر گذاری آشكار یا مستقیم نیست. در نهایت می توان گفت اگر شما فكر می كنید خجالتی هستید پس هستید ، بدون در نظر گرفتن این كه در انظار چگونه رفتار می كنید. افرادی كه در پیوستار كمرویی در طیف میانی قرار دارند عموماً به خاطر عدم تسلط بر مهارت های اجتماعی و یا فقدان اعتماد به نفس ، كمرو هستند . برخی افراد بر مهارت های اجتماعی لازم جهت تداوم بخشیدن به حركت نرم و روان ماشین ارتباطات بشری تسلط ندارند. آنان نمی دانند كه یك گفتگو را چگونه آغاز كنند یا در كلاس درس چگونه از سخنران بخواهند كه بلندتر صحبت كند . بقیه هم برای انجام كاری كه می دانند صحیح است اطمینان لازم را ندارند. در انتهای پیوستار كمرویی افرادی قرار دارند كه ترس آنان از افراد دیگر هیچ حد و مرزی نمی شناسد : افراد مطلقاً كمرو. این افراد هر زمان كه برای انجام كاری در حضور مردم صدا زده می شود بینهایت می ترسند و به قدری به واسطه اضطراب پدید آمده احساس ناامیدی می كنند كه تنها راه را فرار و پنهان شدن می یابند. این پیامد حاكی از عدم صلاحیت ، كه در افراد بی نهایت كمرو پدید می آید به افراد جوان یا دانش آموزان محدود نمی گردد ، و حتی بر اثر مرور زمان نیز ناپدید نمی گردد. در بدترین حالت ، كمرویی می تواند به روان رنجوری حاد مبدل گردد، یك بیماری ذهنی كه می تواند موجب افسردگی شده و حتی در نهایت تأثیر بسیاری در اقدام به خودكشی داشته باشد." ودر انتها با توجه به بیان یک آزمایش در تحقیقات پُل پیلكونیس راه حل هایی را ارائه داده است. 2- مقاله "کم رویی و خجالت " که در اسفند 87 توسط اميرعلي منصوري گرد آوری شد: "کمرويی همواره با يک ناتوانی از کنار آمدن با زندگی اجتماعی.خانوادگی وحرفه ای مشخص ميشود.در واقع يک فرد کمرو از انطباق خود با شرايطی که به نظرش خطرناک می آيند عاجز ميشوند.شخص خجالتی در حضور جمع وحستزده استو به اين دليل ميترسد که مورد قضاوت يا عدم قدر شناسی واقع شود." که آثار کم رویی را در دو دسته روانی و جسمی دسته بندی کرده و در راهکار های زیر را بیان کرده بودند: " روشهای مقابله با کمرويی: -عقايد و باورهای غلط خود را تصحيح نماييد. -تفکيک آنچه حقيقتا هستيد از آنچه که تصور ميکنيد(شناخت نقش واقعی خويش و دوری جستن از نقش خيالی) در واقع شناخت بهتر از خود ويا صادق بودن. -به حال توجه کنيد و گذشته را فراموش کنيد. -واقع بين باشيد واز زندگی در دنيايی که برای خود ساخته ايد دست برداريد. -سعی کنيد از انزوا و گوشه گيری دوری کنيد. -با موقعيت های جديد سازگاری کنيد. -سعی کنيد احساسات و عواطف خود را کنترل نماييد(از طريق استراحت.ورزش و مراقبتهای دارويی) -آهسته سخن گفتن.به نرمی اشاره کردن با سر و دست. با آرامش غذا خوردن را تمرين کنيد. -ارتباط چهره به چهره داشته باشيد. -در مقابل تمايل به تفکر منفی مقاومت کنيد.(سيستم تفکر جايگزين) -سعی کنيد با آرامش و خونسردی شرايطی را که قبلا برای شما غير قابل تحمل بوده کنترل کنيد. -به جستجوی دوستان صميمی که رفتار تحکم آميز نداشته و هيچ گاه از کمرويی شما سخن نميگويند بپردازيد. -همان طور که نقاط قوت خودتان را میپذيريد نقاط ضعف خود را قبول کنيد. -احساس مسئوليت کنيد.به آينده بنگريد و از فرصتها به نحو احسن استفاده کنيد. -خوش بين باشيد و مثبت بينديشيد.مثلا به جای گفتن خسته شدم بگوييد به استراحت بيشتری نياز دارم. - سعی کنيد از کار کردن و انجام وظايف خود لذت ببريد. - از مهارتهای اجتماعی استفاده کنيد(بعدا به اين موضوع اشاره خواهد شد) -در صورت نياز با مشاوران و روان شناسان ارتباط برقرار کنيد. " 3- تحقیق " کمرویی ترسی پنهان در کودکان" نوشته رقیه بهشتی دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبد کاووس در سال 1386: " کمرویی یک پدیده پیچیده روانی- اجتماعی است. کمرویی یک صفت یا ویژگی ارثی یا ژنتیک نیست بلکه اساسا در نتیجه روابط نادرست بین فرد و سازشنایافتگیهای اجتماعی در مراحل اولیه رشد، در خانه و مدرسه پدیدار میشود. با اینکه برخی از روانشناسان نظیر کتل بر این عقیدهاند که بعضی افراد با زمینه یا سندرم کمرویی، متولد میشوند اما باید توجه داشت که بحث درباره سندرم کمرویی و استعداد بیشتر بعضی از کودکان در ابتلا به آن، به معنای ارثیبودن کمرویی مثل رنگ چشم و پوست نیست. بدیهی است کودکان کمرو عموما متعلق به والدینی هستند که خودشان کمرویی دارند، ولی این بدان معنی نیست که این قبیل کودکان کمرویی را از طریق ژنهای ناقل از والدین خود به ارث بردهاند، بلکه اساساً بدین معناست که کمرویی را از آنها یاد گرفتهاند. کمرویی پدیدهای است که همه افراد در دورهای از زندگی خود، آن را تجربه میکنند و در اغلب موارد، پدیدهای گذرا و بهنجار است. با مطالعات و بررسیهای دقیق به این واقعیت پی میبریم که عارضه کمرویی معلول شرایط محیطی است و از خارج به انسان تحمیل میشود. تحقیقات نشان میدهند که حدود 50درصد از مردم خود را کمرو میدانند. کمرویی در کودکان، بهعنوان بخشی بهنجار از رشد تلقی میشود؛ بهخصوص در مورد کودکان 6-5 ماهه و 2ساله. کمرویی را هنگامی در یک کودک نابهنجار تلقی میکنیم که در سن 3 سالگی قادر به برقراری ارتباط اجتماعی نباشد. اما کمرویی چیست و چه عواملی آن را ایجاد میکند؟" که پس از بیان دلایل و علائم کم رویی راهکار های زیر را ارائه داده است: " چگونه به کودکان کمرو کمک کنیم؟ درک و پذیرش کامل کودک: حساس بودن نسبت به علایق و احساسات کودکان موجب نزدیکی بیشتر والدین به فرزندشان میشود. والدین با این کار نه تنها به کودک نشان میدهند که برایش ارزش و احترام قائلند، بلکه اعتماد به نفس او را نیز تقویت میکنند. از بین بردن بدبینی کودک: کمرو بودن معمولا از الگوها و تفکرات منفی که باعث بدبینی میشود نشأت میگیرد (مانند بچهها من را دوست ندارند)؛ با تقویت و جایگزین کردن افکار مثبت، به فرزندتان در از بین بردن بدبینی و تفکرهای منفی ذهن او کمک کنید. پرورش عزت نفس: کودکان خجول و کمرو به احتمال زیاد خودپندارهای منفی از خود در ذهن دارند و احساس میکنند که مورد پذیرش هیچ کس نیستند. به همین دلیل بهتر است روشهای دوستیابی کودک را تقویت و او را تشویق کنید تا خود برای دوستی پیشقدم شود. سعی کنید هرگاه که کودک کار مثبت و ارزندهای انجام میدهد، او را تشویق کنید. پژوهشها نشان میدهند کودکانی که احساس خوبی نسبت به خود دارند، کمتر دچار شرمساری و خجالت میشوند. شنیدن حرفهای کودک: کودک را تشویق کنید تا در مورد آنچه او از آن واهمه دارد صحبت کند و سعی کنید بدون اینکه نگرانیاش را فراموش کند روی تجربیاتش تأکید کنید. به او بگویید بعضی اوقات من هم این احساس را دارم. رشد مهارتهای اجتماعی: رفتار اجتماعی کودکان کمرو را تقویت کنید و عبارات مربوط به مهارتهای اجتماعی را به کودکان بیاموزید (آیا منم میتوانم بازی کنم؟) . نقش والدین والدین کودکان کمرو باید با تلاش، مهارتهای بیان شده زیر را در کودکان خود نهادینه کنند و پس از آن به رشد و توسعه این مهارتها در کودکان خود همت گمارند:کنترل خشم، بخشیدن دیگران، معذرت خواهی کردن، راز نگهدار بودن، بهدیگران کمک کردن، از دیگران درخواست کمک کردن، از خود دفاع کردن، از دیگران تعریف کردن، اجتناب از موقعیتهای خطرناک و..." و چند تحقیق دیگر.... شواهد 2 راهکار های پیشنهادی: با توجه به یافته های علمی و مقالات و کتاب های مطالعه شده و راهکارهایی که در جلسه همکاران در شورای دبیران مطرح شد،این راهکارها ارائه گشت که از بین چند راهکار انتخاب و اجرایی گشت: 1-گفت و گو با والدین 2-شرکت دادن بیشتر فرد در امر تدریس 3-قرار دادن او در هدایت یک گروه به عنوان سرگروه و رهبر گروه 4- شرکت بیشتر فرد در فعالیت های پرورشی بویژه در مراسمات صبحگاه 5- صحبت با سایر دانش آموزان و درخواست ارتباط کلامی بیشتر آنها با این فرد 6- تشویق فرد در شرکت کارهای دسته جمعی 7- قرار ندادن او در موقعیت هایی که با شکست روبرو است. 8-ایجاد محیطی امن و آرام در کلاس در هنگام بحث و تبادل نظر و ایجاد آمادگی لازم برای انتقاد 9- جلسات مشاوره و گاه جلسات صحبت های دوستانه و صمیمی با فرد 10- تقویت خود باوری و بالا بردن سطح اعتماد به نفس فردی 11- ارتباط چهره به چهره داشتن با فرد 12- ایجاد شرایط برای جرئت ورزی و ابراز احساسات درونی فرد 13- توجه به فرد در کلاس و عدم اجازه به گوشه گیری و انزوا طلبی فرد 14- روش یادداشت برداری از علل کم رویی توسط فرد و بعد تفکر در رابطه با بهتر برخورد کردن با این مسائل 15- استفاده از شیوه آیینه و یا صندلی خالی و گلدان 16- سپردن کنفراس بخشی از درس بر عهده فرد 17- عدم مورد خنده واقع شدن و مسخره شدن فرد مذکور در هنگام صحبت توسط سایر دانش آموزان 18- بیان کردن ویژگی های مثبت فرد برای ایجاد اعتماد به نفس اقدامات صورت گرفته و نتایج: 1- بر گزاری جلسات متعدد گفت و شنود با والدین اسماعیل : جلسه اول ،جهت آشنایی و معارفه و سوالاتی در ارتباط با کم رویی فردی اسماعیل بود.در جلسه دوم به بیان علل کم رویی پرداخته شد و از والدین خواسته شد تا راهکار های پیشنهادی را با دقت اجرا و نتایج را به مدرسه گزارش دهند. در جلسه سوم میزان تغییر رفتار اسماعیل از زمان اجرا راه حل ها مورد تحلیل قرار گرفت و راه حل های جدیدی از جمله صحبت با آیینه و اجرای تکنیک سخنرانی برای صندلی خالی مطرح و مورد استقبال والدین قرار گرفت. در جلسه چهارم پس از ارائه گزارش از رفتار اسماعیل نسبت به جلسه قبل ،با هم اندیشی با والدین از تکنیک قرار دادن اسماعیل در شرایط ارتباط جمعی و برگزاری مهمانی های خانوادگی و فامیلی مطرح و به تصویب رسید. در جلسه پنجم که پس از تعطیلات نوروزی بود،روند تغییرات مورد بررسی قرار گرفت و بارقه های تغییر و بهبودی اسماعیل باعث امید به جلسات بعدی شد. در جلسه ششم که با حضور خود اسماعیل و در جمع همکاران صورت گرفت،از اسماعیل خواسته شد که در جمع همکاران صحبت و به انتقاد از کلاس ها بپردازد که با شروع صحبت اسماعیل موجی از هیجان همه همکاران را فرا گرفت و در انتها با تشویق اسماعیل زمینه های بالا بردن اعتماد به نفس و بیان صحبت های خود در اسماعیل عملی گردید. و در جلسه آخر با توجه به روند بهبودی و تغییرات عمیق رفتاری در اسماعیل از خانواده به جهت همکاری تشکر و درخواست شد که این روش ها را در آینده نیز ادامه دهند. 2- شرکت دادن در گروه و سپردن مسئولیت: پس از پایان امتحانات نوبت اول علی رغم بالا نبودن نمرات اسماعیل برای ایجاد شرایط اعتماد به نفس و شرکت بیشتر در گروه به اسماعیل مسئولیت سرگروهی واگذار گردید که در ابتدا مورد انتقاد و بی میلی شدید دانش آموزان قرار گرفت ولی با اصرار های من و گذشت زمان و پیشرفت های اسماعیل اعضا به بودن سرگروهی او راضی شدند. 3- ارائه بخشی از درس به عنوان کنفرانس: در راستای اجرای شیوه های نوین تدریس ،قسمت هایی از درس تقسیم بندی و بین دانش آموزان پخش شد که این طرح علاوه بر در برداشتن شیوه نوین تدریس جهت بالا بردن انگیزه درسی هدف بالا بردن روحیه اعتماد به نفس در دانش آموزان بویژه اسماعیل را در پی داشت. 4- شرکت دادن در فعالیت های گروهی: با توجه به صحبت های صورت گرفته با معاون پرورشی مدرسه و همکاری او،بخشی از فعالیت های صبحگاه به اسماعیل سپرده شد و همچنین در بخش ورزشی به درخواست من از دبیر تربیت بدنی، اسماعیل در تیم فوتبال مدرسه قرار گرفت. 5- صحبت با سایر دانش آموزان: طی جلسه ای دوستانه با برخی از همکلاسی ها و دوستان اسماعیل از آنها خواسته شد تا ارتباطشان با اسماعیل خصوصا در زنگ های تفریح و خارج مدرسه بیشتر کنند و او را تنها نگذارند. 6- جلسه شورای دبیران: پس از مطرح شدن مشکل اسماعیل در جلسه شورای دبیران آذرماه و ارائه راه حل ها و پیشنهاد ها از همکاران محترم در خواست شد تا در توجه ویژه به اسماعیل در کلاس داشته باشند و او را در فعالیت های کلاسی بیشتر شرکت دهند. ارزیابـی نتایج پس انجام راهکارها برای ارزیابی نتایج از شیوه های زیر استفاده گردید: 1- مشاهده رفتار: از همان ابتدا که نشانه های کم رویی اسماعیل مشخص شد ، رفتار اسماعیل در زنگ های تفریح و در کلاس های خود را مورد مشاهده قرار داده و تغییرات را ثبت می کردم. پس از اجرای جلسات گفت و شنود با والدین اسماعیل و در خواست از همکاران برای مشارکت بیشتر اسماعیل در فعالیت های کلاسی و سپردن مسئولیت سرگروهی به اسماعیل مشاهده شد که روند ریختن ترس از صحبت کردن در اسماعیل رو به رشد است. و حتی در این اواخر اظهار نظر هایی در ارتباط با سوالات مطرح شده مرتبط با درس در کلاس از اسماعیل دیده شد که من را در ادامه دادن این شیوه ها امیدوار می کرد. مشاهده های رفتار اسماعیل در زنگ تفریح موفقیت طرح جلسه دوستانه با دوستان اسماعیل و درخواست برقراری ارتباط کلامی بیشتر با اسماعیل را نشان می داد. 2- گزارش های والدین اسماعیل در جلسات گفت و شنود: پس از برگزاری جلسه اول با والدین اسماعیل و بیان مشکل اسماعیل از آنها خواسته شد تا در جلسات هم اندیشی شرکت و قبل از هر جلسه روند تغییرات رفتاری اسماعیل را گزارش دهند که اشتیاق صحبت های مادر او در چند جلسه آخر نشانگر روند رو به بهبود اسماعیل بود. 3- گفتگو با سایر همکاران: پس از تعطیلات نوروز در انتهای جلسه شورای دبیران فروردین ماه پس از تشکر از همکاری دبیران محترم از همکاران خواستم تا نظرشان را در ارتباط با مشکل اسماعیل و رفتار او را بیان کنند که صحبت های ایشان همه من را در ادامه دادن راه امیدوار کرده بود و در این بین نظر یکی از همکاران بسیار برایم هیجان انگیز و انگیزه آور بود. این همکار در بین صحبت هایش از این جمله استفاده کرد که : اسماعیل که تا دیروز باید به زور حرف از دهانش در می آوردی حالا باید به زور او را سر کلاس ساکت نگه داری؟!" 4- آزمون کم رویی : دوباره از شیوه آزمون کم رویی استفاده کردم و این بار با تغییر دادن جای سوالات سعی در عدم یکنواختی آزمون دادم که نتایج حاصله که در اوخر اردیبهشت ماه برگزار شد بسیار برایم رضایت بخش بود و نمره اسماعیل به عدد 37 رسیده بود که تغییر از 55 به 39در حد 16 نمره و نزدیکی به رنج 30 خود امیدوار کننده بود. بيان محدوديتها و موانع 1- هماهنگي جلسات گفت و شنود با والدين اسماعیل و حضور به موقع آنان در جلسات . 2- درگیری فکری درس و دانشگاه و همزمانی آن با تدریس باعث می شد که برای تحقیقات میدانی و اجرای راه حل ها با کمبود وقت روبرو شوم. 3- كمبود وقت مشاوره نسبت به تعداد دانشآموزان تحت پوشش آنان چرا كه من غير از ساعت آموزش، در خانه نيز پيگير حل اين مسئله بودم. پیشنهادها : 4- توصیه های من به همکاران(معلمان) عزیز در درمان کم رویی این است که : 5- ۱ ـ بیش از پیش به دانش آموز گوشه گیر ابراز محبت نمائید. 6- ۲- نقش او را درگروههایی که قرار می گیرد برجسته تر نمائید . 7- ۳- می توانید حتی نقش رهبری گروه را به او بدهید . 8- ۴- در ارزشیابی هایتان بیشترازبقیه به او توجه کنید . 9- ۵- سعی کنید از او در تدریس کمک بگیرید 10- ۶- در فعالیتهای ورزشی نقش او را بر جسته ترنمایید و.... پیوست: آزمون کم رویی: این آزمون 44 سوال داشت که با توجه به وقت و همچنین برخی جملات که که در سطح بزرگسال تهییه شده بود من آن را غربال و به این 20 سوال رسیدم که البته نتیجه را هم با توجه به سوالات غربال کردم و از نتیجه آزمون اصلی نمونه برداری کردم. .................................................... دوست عزیز ، لطفا هر یک از سوالات زیر را با دقت مطالعه فرمایید و مناسب ترین گزینه ای که با روحیه شما ارتباط دارد را انتخاب کنید . هیچ سوالی را بدون پاسخ نگذارید . از همکاری صمیمانه شما سپاسگزاریم . 4= همیشه 3= بیشتراوقات 2= گاهی اوقات 1= بندرت 0= هرگز 1- آیا به راحتی می توانید برای افراد تازه وارد صحبت کنید؟ 2- آیا تداوم صحبت کردن برای شما مشکل است ؟ 3- آیا موقع روبرو شدن با غریبه ها ، هیجانی می شوید ؟ 4- آیا موقع صحبت کردن با کسی که او را خوب نمی شناسید ، زبانتان خشک می شود ؟ 5- آیا در زمانی که مطمئن بودید چیزی برای گفتن دارید ، نتوانستید حرف بزنید ؟ 6- آیا بعد از این که فرصت از دست رفته است ، عنوان صحبت را پیدا کرده اید ؟ 7- آیا هرگز حس کرده اید که شما عضوی از گروهی که در آن هستید ، نمی باشید ؟ 8- آیا حس می کنید که مردم شما را جدی ، سرد و کسل کننده می دانند ؟ 9- آیا شما تصمیم می گیرید که از گروه ها بپرهیزید ، چون که تنها هستید ؟ 10- وقتی مجبورید رفتاری غیر از رفتار واقعی خودتان داشته باشید ، احساس گناه می کنید ؟ 11- آیا به راحتی می توانید در مقابل جمع صحبت کنید ؟ 12- آیا به راحتی می توانید به دیگران لبخند بزنید ؟ 13- آیا به راحتی می توانید دوست پیدا کنید ؟ 14- آیا شما خیلی کم بیرون می روید ؟ 15- آیا توانسته اید با کسی که شما را اذیت میکند برخورد کنید یا حقتان را بگیرید؟ 16- اگر کسی شما را نگاه کند ، فکر می کنید که چیزی را اشتباه انجام داده اید ؟ 17 - آیا بعضی اوقات احساس تنهایی می کنید ؟ 18 - آیا گاهی در بعضی موقعیت های اجتماعی احساس شرمندگی و خجالت می کنید ؟ 19- آیا عموما از برخورد و ارتباط با افراد جدید اجتناب می کنید ؟ 20- اگر بدانید کانون توجه فردی مهم یا گروهی خاص هستید ، احساس ناراحتی می کنید ؟ ................... نتایج آزمون اول اسماعیل ... 1- به ندرت 1 امتیاز 2- بیشتر اوقات 3 امتیاز 3-همیشه 4 امتیاز 4-بیشتر اوقات 3 امتیاز 5-بیشتراوقات 3 امتیاز 6-گاهی اوقات 2 امتیاز 7-همیشه 4 امتیاز 8-بیشتر اوقات 3 امتیاز 9- همیشه 4 امتیاز 10-گاهی اوقات 2 امتیاز 11- هرگز 0 امتیاز 12-گاهی اوقات 2 امتیاز 13- گاهی اوقات 2 امتیاز 14- همیشه 4 امتیاز 15- هرگز 0 امتیاز 16- همیشه 4 امتیاز 17- همیشه 4 امتیاز 18- همیشه 4 امتیاز 19- همیشه 4 امتیاز 20 – بیشتر اوقات 2 امتیاز منابع: """کتب""" 1-افروز،غلامعلی-" روان شناسی کمرویی و روشهای درمان: به ضمیمه آزمون کمرویی"- تیر1390- دفتر نشرانقلاب اسلامی 2-افروز،غلامعلی" روان شناسی و تربیت کودک و نوجوان"-1388- انتشارات نشر دانش 3- حسینی،اکبر- مقاله شماره 3- "بانک مقالات روانشناسی"-جلد2-1378 –انتشارات ره پویا 4- زیمباردو، فیلیپ جی. (۱۳۷۵). چرا خجالت میکشیم؟(ترجمه توراندخت مالکی) تهران: نشر علم. 5- ژاگو، پل کلمان.(۱۳۷۷). غلبه بر کمرویی (ترجمه حسین بنی احمد) تهران: انتشارات ققنوس. 6-لطیفی،زهره- بررسی علل و راههای غلبه بر کمرویی-1378- مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان 7- مولر، ماری فرانس. (۱۳۸۱). خجالتی نباشید(ترجمه نسرین گلدار). تهران: موسسه فرهنگی منادی تربیت. """مقالات""" 8- سیمین خوش کام-پایان نامه ارشد "کمرویی در کودکان"-1380 """"سایت"""" 9- ویکی پدیا 10- تبیان
g عنوان اقدام پژوهي: حسین محمد زاده کارشناسی حرفه و فن (ورودی89) سال تحصيلي: 91-90 الا بذكر الله تطمئن القلوب « همانا با ياد خدا دلها آرام ميگيرد.» اميد من ... به آسمان نگاه ميكنم .... آنگاه كه سياهي شب فرا ميرسد و ستارهاي ميدرخشد و ناپديد ميشود ... و تو را سپاس ميگويم كه مرا به آغوش طبيعت سر سبز به كنار آبهاي روان، به تماشاي كوههاي سر به فلك كشيده، ستارگان درخشان و ماه تابان... فرا ميخواني ... و به من اميد ميدهي تو كه هميشه با مني مرا از نااميدي، از ترس، و از بديها، در امان ميداري. من اميدوارم زيرا تو اي خداي مهربان نگهدار و پشتيبان مني، اين شگفتيها، اي خداي بزرگ همواره مرا فرا ميخوانند و مرا دعوت ميكنند... به تفكر، به احترام و به پرستش. h چکیده: این تحقیقی ، اقدام پژوهی است که در رابطه با بهبود کم رویی دانش آموز پایه سوم مدرسه راهنمایی شهید عزیزی فهنه تهیه شده است . در این تحقیق ما ابتدا به توصیف وضعیت موجود پرداخته ایم و اطلاعات و شواهد اولیه که از طریق مصاحبه با معلمان مدرسه ، والدین دانش آموز و ازمونی که از خود دانش آم.پوز به عمل آمد و همچنین مدارک و مشاهدات خود را که دال بر وجود کمرویی در دانش آموزااسماعیل نادری است را جمع آوری کردیم. و پس از آن به تجزیه و تحلیل عوامل مختلف موجود در کم رویی پرداختیم که در نهایت به دو دسته عوامل جسمی ، عوامل روانی تقسیم شد در ادامه به ارائه راه حل های موقتی برای بهبود کم رویی دانش آموز ارائه دادیم و 6 راه حل را اجرا نمودیم که به شرح زیر است: 1- بر گزاری جلسات متعدد گفت و شنود با والدین اسماعیل : 2- شرکت دادن در گروه و سپردن مسئولیت: 3- ارائه بخشی از درس به عنوان کنفرانس: 4- شرکت دادن در فعالیت های گروهی: 5- صحبت با سایر دانش آموزان: 6- جلسه شورای دبیران: و همچنین چگونگی اجرا را بیان نمودیم و بر نحوه اجرا آن نظارت کردیم . که در ارزیابی پایان مشخص شد که این راه حل های به ظاهر ساده چقدر سهم زیادی در بهبود کم رویی اسماعیل نادری داشته است و انگیزه و میزان مشارکت دانش آموز اسماعیل نادری برای انجام فعالیت های کلاسی به مقدار قابل توجهی افزایش داده است. که نتایج آن نیز به صورت عینی در رفتار اسماعیل نادری قابل مشاهده است. فهرست : مقدمه................................................................... 6 توصیف وضعیت موجود............................................ 7 شواهد1 شیوه گرد آوری اطلاعات........................................... 8 یافته های علمی...................................................... 9 پیشینه تحقیق......................................................... 24 شواهد2 راه کارهای پیشنهادی.............................................. 29 اقدامات صورت گرفته و نتایج.................................... 30 ارزیابی نتایج ....................................................... 32 بیان محدودیت ها و وموانع........................................ 33 پیشنهادها33 پیوست............................................................... 34 منابع.................................................................. 35 به نام یکتای هستی بخش مقدمه تربیت فرزند با همۀ سادگی و طبیعی بودن از کارهای دشوارومسؤلیت های سخت وسنگین است. تا روزی که طفل خرد سال و در آغوش مادر است نگهداری او برای والدین یک مشکل است، روزی که به راه می افتد این دشواری به گونه ای دیگر رخ می نمایدوزمانی که به مدرسه وکلاس درس وارد می شود وآغاز فراگیری علم و دانش های گونا گون می رسد ،این سختی دو چندان می شود. همهً آنهایی که به مدرسه میروند به یک میزان توفیق پیشرفت ندارندوهمۀ آ نان که در سایۀ لطف و عنایت و زحمت والدین و مربیان قرار می گیرند، به یک درجه رشد نمی کنند. برای عده ای مسألۀ کم رویی پیش می آید که علت آن خواه موجه ویا غیرموجه برای والدین و مربیان مشکل آفرین است وطبیعی است که باید در این مورد تدابیر خاصی اندیشیده ومشکل بر طرف شود. كمرویی مقوله ای است كه هرچه بیشتر بدان بپردازیم ، تنوع بیشتری را در آن مشاهده می كنیم.. كمرویی در میان دانش آموزان خردسال شایعتر از بزرگسالان است . بسیاری از بزرگسالانی كه خود را غیر كمرو می بینند با برنامه ریزی ، بر كمرویی دوران كودكی خود غلبه كرده اند . (تبیان) اساس این پژوهش دانش آموزانی را در بر می گیرد که به دلیل کمرویی از برنامه های تحصیلی عقب مانده اند و نمی توانند همگام با دیگر دانش آموزان پیش بروند ودر به دست آوردن موفقیت های تحصیلی دشواری هایی برای خود و دیگران می آفرینند. توصيف وضع موجود: او معلمی است که در سال 1386 از طریق کنکور سراسری وارد مرکزتربیت معلم شهید بهشتی مشهد شد و در رشته آموزش حرفه و فن مشغول به تحصیل شد .پس از گرفتن مدرک فوق دیپلم درمیان خشخش برگ های پاییزی سال1388 وارد اداره آموزش و پرورش سرولایت(از توابع شهرستان نیشابور) شد وشغل معلمی را در همان سال با دانش آموزان مقطع راهنمایی با تدریس درس حرفه و فن آغاز کرد.درمهر ماه سال 1389 در دوره کارشناسی ناپیوسته مرکز تربیت معلم شهید بهشتی مشهد در رشته آموزش حرفه وفن، نوبت روزانه قبول شد و هم اکنون درحال تحصیل در ترم آخر این رشته می باشد.اکنون او در مدرسه شهید عزیزی، روستای فهنه از بخش سرولایت شهرستان نیشابور مشغول تدریس حرفه وفن است. مدرسه راهنمایی شهید عزیزی در روستای فهنه در 12 کیلومتری شمال غرب چکنه(مرکز بخش سرولایت)قرار دارد. این مدرسه دارای 3 کلاس با مجموع 36 دانش اموز می باشد.در پایه اول 12، پایه دوم 16 و پایه سوم 8 دانش اموز مشغول به تحصیل می باشند.این مدرسه زیر نظر مجتمع شهدای فهنه اداره می شود. چند وقتی است که او با یکی از دانش آموزان دچار مشکل شده است. دانش آموز پایه سوم اسماعیل نادری که در گوشه انتهایی کلاس روی نیمکت نشسته و همیشه ساکت آرام است و بارها به خاطر شرکت نکردن در گروه ها و یا عدم شرکت در بحث کلاسی و پرسش و پاسخ مورد تذکر او بوده است. او برای مطمئن شدن از این که نحوه رفتارش و یا برخورد و تدریسش در کلاس مشکل نداشته همین شیوه را در کلاس دیگر اجرا کرده ولی به هیچ مشکلی برنخورده است و برای تایید حرفش نظرات مدیر و سایر همکارانش در مدرسه را جویا شده و نمرات این دانش آموز نیز که سطح نمرات کتبی اش بیشتر از نمرات شفاهی و مستمر بوده را نیز بعنوان سرنخ کم رویی فرد مورد مطالعه قرار داده است. بنابراين با اميد به استعانت خداوند متعال مصمم شد با بررسي بيشتر، مطالعه و تحقيق و همكاري والدين اسماعیل و همكاران آموزشگاه و همفكري مشاورين محترم مشكل اسماعیل را برطرف نمايد و او را از عواقب مذكور دور سازد. شواهد1 شيوهي گردآوري اطلاعات براي جمعآوري اطلاعات از روشهاي ذيل استفاده نمودم. 1- آزمون کم رویی: با توجه به مطالعاتم در این زمینه به آزمونی در کتاب "روان شناسی کمرویی و روشهای درمان: به ضمیمه آزمون کمرویی" برخوردم که این آزمون دارای استاندارد های کمی و کیفی بود که قبلا تست شده و مورد تایید بودکه البته من آن را مختصر کردم. نمره اسماعیل در این آزمون 55 شد که در رنج 21 تا 30 فرد عادی قرار نگرفت و خود نشانگر کم رویی اوست. 2- گفت و گو با دبيران و والدین اسماعیل: در جلسه شورای دبیران که در ماه آذر ماه و نزدیک شروع امتحانات برگزار گردید . من موضوع را با مدیر و همکاران مطرح کردم و نظر سایر همکاران نیز تایید کننده حرف من در مورد کم رویی این دانش آموز بود و طی این جلسه راهکارهایی از جمله گفت و گو با والدین این دانش آموز ارائه شد که در قسمت راهکارها به آنها می پردازم. در صحبتی که با والدین این دانش آموز در پایان امتحانات نوبت اول و زمان گرفتن کارنامه ها داشتم،ایشان نیز تاکیید کردند که این کم رویی تنها مربوط به محیط مدرسه نمی شود و در محیط خانواده و بویژه در مهمانی ها و در جمع فامیل بروز می کند.که پس از ساعتی گفت و شنود راهکارهایی پیشنهاد داده شد. 3- مشاهده رفتار: چند روزی رفتار اسماعیل در كلاس و در داخل مدرسه در هنگام زنگ تفریح را مورد مشاهده و بررسی قرار دادم و متوجه شدم كه وي اکثرا تنها است و از بودن در جمع امتنا می کند و حتی در بازی های گروهی همکلاسیان شرکت ندارد و در کلاس نیز از شرکت در بحث گروه بین اعضا و تقسیم کار بین گروه سر باز می زند. یافته های علمی: طی مطالعات انجام شده چند اصطلاح و مفهوم روشن شدند که خود نیزاساس تحقیق بودند ، که در اینجا به معرفی آنها می پردازیم. اعتماد به نفس: يعني برداشتي واقع بينانه از تواناييها و ويژگيهاي رفتاري خود كه اين تواناييها قابل يادگيري و آموزش است.(مولر،ماری فرانس-1380-ص30) کمرویی: " كمروبودن " نشانگر صفت فردی است كه " به خاطر ترسویی ، احتیاط كاری و بی اطمینانی ، نزدیك شدن به او مشكل است . " فرد كمرو" هشیارانه از مواجهه با افراد یا چیزهایی مشخص یا انجام كاری همراه آنان بیزار است. " در گفتار یا كردار خود ملاحظه كار است ، از ابراز وجود بیزار است و به طور محسوسی ترسو است. ممكن است فرد كمرو " كناره گیر یا بی اعتماد باشد و یا شخصیتی پرسش انگیز ، بی اعتماد و مشكوك داشته باشد." فرهنگ لغت و " بستر " كمرویی را به عنوان " ناراحت بودن در حضور دیگران " تعریف می كند.(حسینی - مقاله شماره3 -1378-ص40) - کم رویی یا گوشه گیری ( تعریف لغوی ) :به معنی تنهایی و در خلوت نشستن و از جمع کناره گرفتن است . (ژاگو – 1377-ص26) کودک یا نو جوان کم رو از برخورد با دیگران دوری می کند و به صورت افراطی سعی در جدا شدن از آنها دارد . در فعالیتهای گروهی همکاری و مشارکت لازم را ندارد و نیز از شرکت در بازیهای دسته جمعی خوداری می کند و از جهت کلامی در عین حال که قادربه تکلم وهم صحبتی است ، کمتر رابطه بر قرار می کند از بیان خواسته ها و نظرات خود در بین دیگران خوداری می کند .(همان-ص27) - کم رویی (گوشه گیری -انزواطلبی ) عارضه ای است که باعث می شود کودک و نو جوان از بر قرار کردن ارتباط با محیط خارج دوری کنند . این کودکان و نو جوانان نوعا با تقلیل یافتن علایق ذهنی و عاطفی نسبت به اطرافیان خود از داشتن دوستان نزدیک و صمیمی محرومند . نو جوانی که کمرو و گوشه گیر است معمولا ازحضور درفعالیت ها ی جمعی سر باز می زند و فقط با تک دوست خود که نوعا بسیار به او وابسته می شود اوقات خود را سپری می کند. (ویکی پدیا) - علل گوشه گیری و کمرویی : ۱ـ محرومیت از محبت خانواده و عدم توجه دانش آموزان و معلم به دانش آموز گوشه گیر ۲- نقص عضو یا بیماری های جسمی و فیزیو لوژیک ۳- اختلال در گوارش و تکلم ۴- شکست های متعدد و تحقیر شدن کودک در برابر جمع ( و یا حتی معلم ) ۵- عدم امنیت روانی در محیط خانه و مدرسه و فشار های روانی مستمر ۶- تنبیه ، تفریح و سرزنش کودک و نو جوان توسط والدین و معلم و بویژه محرومیت (محبت مادر) ۷ـ کنترل شدید تربیتی و سخت گیری های وسواس گونه وغیر منطقی (ژاگو-1377-ص30) - دستپاچگی : معمولاً سرخ شدن با احساس دستپاچگی همراه می شود، احساس كوتاه مدت و شدید ناشی از دست دادن عزت نفس كه همه ی ما گاهی بدان دچار می شویم. زمانی كه به طور ناگهانی یك نورافكن عمومی برروی یك رخداد خصوصی زندگی ما پرتو می افكند مضطرب می شویم . گاهی اوقات وقتی كسی ، چیزی درباره ی ما به فرد دیگری ابراز می دارد این حالت پدید می آید. همچنین تحسین دور از انتظار معمولاً افراد باشرم و حیا را نیز دستپاچه می كند. در مواقع دیگر وقتی در حین انجام عملی مخفیانه مچ ما گرفته می شود دستپاچه می شویم. سرك كشیدن داخل یك ماشین پارك شده ، انگشت در بینی كردن ، مرتب كردن لباس شخصی . دیگر این كه وقتی درمی یابیم دیگران عدم صلاحیت ما را دریافته و به زودی متوجه خواهند شد و آن را تأیید نخواهند كرد نیز دستپاچه می شویم. (زیمباردو-1375-ص35) این موارد شش روش حفظ ظاهر را شناسایی كرده است: 1- با حالتی دفاعی موضوع را عوض كنید : " چقدر دیگر طول می كشد؟ من قرار ملاقات دارم." 2- در نحوه ی اجرای برنامه بهانه ای بیایید " نورچراغهای فلورسنت تمركز فكر مرا برهم می زند." 3-خصوصیات خوب دیگر را به نمایش در آورید : " تنیس ورزش مطلوب من نیست ، شطرنج بازی كنیم." 4- كاری كه نمی توانید انجام دهید را كنار بگذارید : " وقتی چنگال در دسترس است ، استفاده از چوب برای غذا خوردن وقت تلف كردن است ." 5- نفی شكست:" هیچ كس دیگر هم نمی توانست او را راضی كند." 6- تلاش برای كسب اطمینان : " امیدوارم شما را خیلی گیج نكرده باشم ، كرده ام ؟ " (همان- ص41-42) نشانه های کمرويی: -تنگی نفس يا انقباض عضلانی -پاهای لرزان -خشک شدن بزاق دهان -عرق کردن شديد -سفت و سخت شدن بدن لرزش در پاها.دستها ولبها -سرخ شدن يا رنگ پريدگی صورت -تمايل به انزوای مطلق -دلتنگی وخشم از خود و نفرت از خجالت -بی تصميمی و افسردگی -صحبت کردن سريع تر از معمول و سخنان خارج از کنترل -احساس از همه حقير تر بودن(تفکر منفی) -احساس مبهم در رابطه با گناهکار بودن نسبت به چيزی -عدم اعتماد به نفس مانند عدم توانايی در پاسخ به يک تعارف -ترس از مخالفت با نظرات ديگران يا بيان نقطه نظرات خود -يک ترس دائم از مورد تمسخر قرار گرفتن (زهره لطیفی-1378-ص18) آثار اصلی کمرويی: ۱-آثار جسمی: ترس:باعث گرفتگی در گلو يا در اطراف قلب و يک احساس خالی بودن در شکم ميشود. دشواری در گفتار:يک نوع انقباض در قفسه سينه ايجاد ميشود که در نتيجه آن سخن گفته شده ضعيف.لرزان و جسته گريخته ميشود.تارهای صوتی کشيده و سخت ميشوند. تن صدا تغيير کرده و سخن با لکنت زبان و نا مفهوم گفته ميشود. انقباضات عضلانی:شخص خجالتی اين باور را دارد که ديگران به او نگاه ميکنند در نتيجه پاهايش سفت و سخت و در حين ورود به يک مکان دچار اشتباه ميشود(به اثاثيه برخورد ميکند.استکان را روی ميز واژگون ميکندو ....) خستگی:احساس ضعف مفرط که ناشی از همان انقباض عضلانی می باشد. کند شدن حواس:فرد خجالتی هوشياريش کم شده و نيز ادراک حسی او کاهش می يابد به عنوان مثال يک فرد خجالتی که ناگزير است در مقابل جمع صحبت کند اگر فردی به او نگاه کند در آن لحظه اين ترس فقط روی آن فرد متمرکز ميشود و تنها آن فرد را ميبيند و توجهش بر روی اين عامل ترس جلب ميشود.به خاطر همين است که سختران کمرو دائما فراموش ميکند که قبلا به نکته ای اشاره کرده است يا نه. اختلالات عروقی:باعث سرخ شدن يا رنگ پريدگی در ناحيه صورت ميشود که علت آن انقباض يا انبساط رگهاست. اختلالات ترشحی:ترشح بزاق متوقف شده ولبها شديدا خشک ميشوند.تعريق شديدی در کف دستها و زير بازوها به وجود می آيد. ۲-آثار روانی: يک فرد خجالتی دائما احساس دلهره دارد و از اين امر پروا دارد که توسط ديگران دست کم گرفته شود.اين ترس او را مثل يک پروانه در قفس شيشه ای محدود ميکند.اگر از يک فرد خجالتی ولی با هوش سوالی شود غالبا خاموش می ماند مثل اين است که او مات و مبهوت شده باشد. در واقع او در آن موقع گنگ و گيج خواهد بود مغزش درست کار نميکند می خواهد کار کند ولی نمی تواند و ترمز های محکمی او را در جا نگه ميدارد بنابراين در پس تعارفات خود را مخفی ميکند با مجبور به مبارزه نباشد. (ژاگو-1377-ص62) علت کمرويی: از نظر روانشناختی عواملی مانند احساس حقارت(ناچيز و منفور بودن)عزت نفس پايين.ترس وعدم توانايی مهارت در انطباق با محيط و تنبه و توهين شدن در دوران کودکی وجود دارند که سبب بروز کمرويی ميشوند. اغلب پرسيده ميشود که آيا کمرويی اصولا قابل درمان است يا نه؟بله مطمئنا.اما زمانيکه به منشا اصلی آن پی برده شودو از ريشه بهبود يابد. روشهای مقابله با کمرويی: -عقايد و باورهای غلط خود را تصحيح نماييد. -تفکيک آنچه حقيقتا هستيد از آنچه که تصور ميکنيد(شناخت نقش واقعی خويش و دوری جستن از نقش خيالی) در واقع شناخت بهتر از خود ويا صادق بودن. -به حال توجه کنيد و گذشته را فراموش کنيد. -واقع بين باشيد واز زندگی در دنيايی که برای خود ساخته ايد دست برداريد. -سعی کنيد از انزوا و گوشه گيری دوری کنيد. -با موقعيت های جديد سازگاری کنيد. -سعی کنيد احساسات و عواطف خود را کنترل نماييد(از طريق استراحت.ورزش و مراقبتهای دارويی) -آهسته سخن گفتن.به نرمی اشاره کردن با سر و دست. با آرامش غذا خوردن را تمرين کنيد. -ارتباط چهره به چهره داشته باشيد. -در مقابل تمايل به تفکر منفی مقاومت کنيد.(سيستم تفکر جايگزين) -سعی کنيد با آرامش و خونسردی شرايطی را که قبلا برای شما غير قابل تحمل بوده کنترل کنيد. -به جستجوی دوستان صميمی که رفتار تحکم آميز نداشته و هيچ گاه از کمرويی شما سخن نميگويند بپردازيد. -همان طور که نقاط قوت خودتان را میپذيريد نقاط ضعف خود را قبول کنيد. -احساس مسئوليت کنيد.به آينده بنگريد و از فرصتها به نحو احسن استفاده کنيد. -خوش بين باشيد و مثبت بينديشيد.مثلا به جای گفتن خسته شدم بگوييد به استراحت بيشتری نياز دارم. - سعی کنيد از کار کردن و انجام وظايف خود لذت ببريد. - از مهارتهای اجتماعی استفاده کنيد(بعدا به اين موضوع اشاره خواهد شد) -در صورت نياز با مشاوران و روان شناسان ارتباط برقرار کنيد. (زهره لطیفی-1378-ص22-25) *مؤثرترین روش های کاربردی درمان کمرویی تقویت خودپنداری مثبت و خودباوری دوباره از مهمترین روش های درمان کمرویی،توجه دادن فرد کمرو به قدرت تفکر، نحوه ی نگرش و بازخورد وی نسبت به پدیده های مختلف و ایجاد آمادگی لازم درونی برای ایجاد تغییرات مثبت در حوزه ی شناختی اش است. هرگونه تغییر در نگرش ها و بازخوردهای فرد کمرو نسبت به خود و محیط اطراف، مقدمه ی لازمی برای خود پنداری و تغییر رفتار خواهد بود. کمرویی یک رفتار است، نامطلوب است. هر رفتاری قابل تغییر است، اما باید توجه داشت که هر روشی، به توسط هر کسی و در هر شرایطی ممکن است مؤثر واقع نشود. - خانواده و تربیت اجتماعی توجه خاص اولیاء و مربیان به مبانی تربیت اجتماعی و تقویت مهارت های ارتباطی، از اساسی ترین مسائل در پیشگیری و درمان کمرویی کودکان و نوجوانان است. همه ی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان باید به نقش فردی، وظیفه ی خانوادگی و رسالت اجتماعی خویش در موقعیت های مختلف کاملاً واقف و در ایفای مسئولیت ها پیشگام باشند. در تربیت اجتماعی و پرورش مهارت های ارتباطی کودکان و نوجوانان، پیشگیری از معلولیت اجتماعی ایشان و درمان کمرویی،بیشترین مسئولیت ها بر عهده الگوهای رفتاری بزرگسال است. بنابراین پدران و مادران و نزدیکان کودکان و نوجوانان، به مثابه محبوبترین و مؤثرترین الگوهای رفتاری در تعلیم و تقویت مهارت های اجتماعی و یا پدیدآیی کمرویی در ایشان به طور جدی سهیم هستند؛ چرا که بچه ها به طور مستقیم و غیرمستقیم از الگوهای رفتاری بزرگسال در موقعیت های مختلف خانوادگی و نقش آفرینی های اجتماعی یاد می گیرند و با ایشان همانندسازی می کنند. لذا تردیدی نیست که در درمان کمرویی نوجوانان ، قبل از همه و بیشتر از اطرافیان و درمانگران، مسئولیت اصلی بر عهده ی مادران و پدران است. بدیهی است هر کس که بخواهد کمرویی دیگران را برطرف سازد، می بایست ابتدا خود درمانگری کند، یعنی مطمئن شود که خودش از آدم های کمرو به شمار نمی آید و از کفایت های اجتماعی و مهارت های مؤثر ارتباطی برخوردار است. اجتناب از غالب ساختن تکروی، عصبانیت ، پرخاشگری و دیکتاتور منشی در کانون خانواده، این ارزشمندترین حلقه ی زنجیره ی اجتماع انسان ها، و تلاش در غنی کردن پیوندهای عاطفی، کلامی و ارتباطی میان اعضای خانواده و تقویت رغبت ها و انگیزه های معاشرت اجتماعی در بین کودکان خواهد بود، بلکه اصلی ترین گام در جهت درمان کمرویی و مؤثرترین روش پیشگیری از اختلالات رایج عاطفی و رفتاری آنان نیز همین است. (سیمین خوش کام-1380-ص10) کمرویی با دارو برطرف نمی شود و اقدامات پزشکی و استفاده از داروهای آرام بخش و تقویت کننده ها تأثیر مستقیمی بر کمرویی فرد ندارد. کمرویی اساساً رفتاری است اکتسابی و آموخته شده، و برای درمان و برطرف کردن آن باید یاد زدایی صورت گیرد و رفتار تازه و مطلوب اجتماعی در فرد فراگیر شود. بر همه ی پدران و مادران، به خصوص کسانی که فرزند کمرویی در خانه دارند فرض است که به رغم همه ی اشتغالات فکری و شغلی، کوشش کنند که در شبانه روز، ساعت و ساعاتی را صرفاً به گفت و گوهای صمیمی با کودکان و نوجوانان گوش جان سپردن به سخنان زیبا و دوست داشتنی ایشان اختصاص دهند. باید مواظب بود که مبادا تنوع برنامه های تلویزیونی و گذراندن اوقات فراغت در خانه به صورت کاملاً انفعالی وایستا، زمینه ساز کمرویی ها و کژروی ها در کودکان و نوجوانانی که تشنه ی کلام شیرین و نگاه های محبت آمیز اولیای خود هستند، نشود. (درصد قابل توجهی از کوکان و نوجوانانی که دچار مشکلات گوناگون عاطفی و اختلالات رفتاری نظیر: کمرویی، حساسیت فوق العاده، گوشه گیری، لجبازی و پرخاشگری می باشند، متعلق به خانواده هایی هستند که به دلایل مختلف، به خصوص عادت به تماشای برنامه های تلویزیونی، ویدئویی و استفاده از برنامه های ماهواره ای، فرصت برقراری ارتباط کلامی و عاطفی با یکدیگر را ندارند و بعضاً میانگین زمان گفت و گوهای والدین با فرزندانشان به یک دقیقه در شبانه روز هم نمی رسد!) توجه ویژه به فرزندان خانواده و تکریم شخصیت ایشان در گفت و شنودها، اظهار نظرها و تصمیم گیری های خانوادگی بسیار حائز اهمیت است. خانواده هایی که از نعمت وجودی فقط یک فرزند برخوردارند نیز باید توجه داشته باشند که فرزند ایشان علاوه بر این که نیاز دارد با اولیای خود مصاحبت دلنشینی داشته باشد، لازم است از معاشرت و مصاحبت با کودکان و نوجوانان همسال خود نیز برخوردار شود و بر تجارب خوشایند اجتماعی خویش بیفزاید. مسلماً فراهم کردن چنین تجارب ارزشمندی با نظارت، هدایت و حمایت روانی والدین فوق العاده مؤثر و مفید است و در تربیت اجتماعی این قبیل کودکان و درمان کمرویی احتمالی ایشان کاملاً مؤثر و مفید خواهد بود. (همان-ص12-15) هنر درمانی مشاهده ی بعضی از برنامه های نمایشی (برنامه های سینمایی و تلویزیونی، تئاتر، نمایش عروسکی و ...) که در آن کودک یا نوجوان کمرو نقش اصلی را عهده دار است و با تغییر نگرش، برانگیختگی روانی و تقویت اراده و خودباروی، به تدریج در گروه ها و عرصه های مختلف اجتماعی مشارکتی فعال پیدا می کند و بعضاً رهبری گروه را نیز عهده دار می شود، می تواند در ذهن کودکان تماشاگر کمرو بسیار مؤثر واقع شود و در درمان کمرویی شان مفید باشد؛ چرا که کودکان کمرو با قهرمان نمایش همانند سازی می کنند و تلاش می کنند که مثل او باشند. همچنین تشویق کودک یا نوجوان کمرو برای شرکت در برنامه های نمایشی (در مراکز پیش دبستانی و مدارس) و ایفای نقش های مؤثر به گونه ای که فشار روانی چندانی متوجه او نباشد، روش مناسبی برای کاهش اضطراب اجتماعی و درمان کمرویی خواهد بود. فعالیت های اجتماعی و بازی های گروهی ترغیب کودکان و نوجوانان کمرو برای مشارکت در فعالیت های مختلف دسته جمعی و بازی های گروهی می تواند تأثیر بسیار زیادی در کاهش اضطراب و افزایش مهارت اجتماعی ایشان داشته باشد. واضح است که ترغیب و تشویق کودکان کمرو برای شرکت فعال در برنامه های گروهی نظیر: تهیه ی کاردستی مشترک، آماده کردن پوستر یا روزنامه ی دیواری، مطالعه و مسابقه ی علمی، قصه گویی و داستان سرایی، اجرای برنامه ی نمایشی، شرکت در گروه سرود، ورزش ها و بازی های چند نفره، فعالیت های عمرانی، فرهنگی و بسیجی و ... توجه به نقطه ی قوت و ویژگی مثبت و قابل تأیید و تشویق کودک و سوق دادن وی به طرف فعالیت های جمعی، به خصوص در مراحل اول در جمع های آشنا و صمیمی و بعضاً کم سن و سال تر از طریق همان نقطه ی مثبت و قابل عرضه ی وی صورت می گیرد. به نحوی که کودک یا نوجوان قادر می شود در اولین تجارب گروهی خود از ویژگی مثبت و مهارت برتر خود بهره بگیرد و با تأثیر توفیق نسبی در گروه و جلب تأیید ایشان، احساس خودپنداری و خود ارزشمندی اش تقویت گردد. صحبت کردن، شعر خواندن، خاطره گفتن و نقل مطالب کتاب دلخواه، تعریف موضوع و محتوای یک فیلم سینمایی، اظهار نظر درباره ی مسائل خانوادگی و اجتماعی، قصه گویی و داستان سرایی، توضیح یک مسئله و یا تدریس یک موضوع درسی مورد علاقه توسط نوجوان یا بزرگسال کمرو به مخاطبان مختلف، به ترتیب اهمیت و اقتدار ایشان از نظر فرد کمرو، از مخاطبان خردسال آشنا و صمیمی نظیر خواهرزاده ها، برادرزاده ها و فرزندان کوچک خانه و بستگان گرفته تا مخاطبان خردسال آشنا، اما غیرصمیمی و غیر فامیل؛ از مخاطبین خردسال غریبه تا مخاطبان همسال آشنا و صمیمی؛ از مخاطبین همسال آشنا، اما غیرصمیمی تا مخاطبان همسال غریبه؛ از مخاطبین بزرگسال آشنا و صمیمی تا مخاطبان بزرگسال آشنا، اما غیر فامیل و غیر صمیمی؛ و سرانجام از مخاطبین بزرگسال مقتدر و متنفذ، اما غیر نقاد گرفته تا مخاطبان مقتدر، متنفذ و نقاد و برقراری و حفظ ارتباط بصری طبیعی با ایشان، با چهره ای گشاده و متبسم، صدایی محکم و مطمئن، با آرامش روان، اطمینان خاطر، اعتماد به نفس کامل و احساس خود ارزشمندی؛ مؤثرترین روش اصولی و تدریجی اضطراب زدایی و افزایش مهارت اجتماعی و درمان کمرویی است. (افروز،غلامعلی-1388-ص168) - افزایش خودآگاهی، تقویت خودپنداری مثبت و کاهش کمرویی به راستی شما چقدر کمرو هستید؟ کمرویی خودتان را چگونه ارزیابی می کنید؟ در چه مواقعی، چگونه و به چه میزان دچار کمرویی می شوید و علتش را چه چیز می دانید؟ وقتی دچار کمرویی می شوید چه احساسی پیدا می کنید؟ در برخورد با چه کسانی کمتر دچار کمرویی می شوید؟ در کدام موقعیت ها و در حضور چه افرادی بیشتر دچار کمرویی می شوید و چرا؟ در مقایسه با دوستان و اطرافیان، خودتان را چگونه ارزیابی می کنید؟ چه برداشتی از کمرویی خود دارید؟ آیا وقتی تنها هستید باز هم احساس کمرویی دارید؟ چه احساسی پیدا می کنید؟ اندیشه ی شما برای یافتن پاسخ های صریح و جامعه به این قبیل سؤالات، گام مهمی است برای درک بهتر خود و شناخت ویژگی ها، توانمندی ها و نقاط قوتی که در خویش سراغ دارید. بدون شک شما می توانید خودتان را تغییر دهید، به شرط آن که بر این باور باشید که توان انجام این کار را دارید. شما باید تصور و برداشت مثبتی از خود داشته باشید و ماهیت کمرویی خودتان را مورد ارزیابی و تحلیل و تفسیر قرار دهید و با تقویت خودپنداری مثبت، احساس خود ارزشمندی و توسعه ی مهارت های خاص و موفقیت آمیز اجتماعی نه تنها خودتان را تغییر دهید و کمرویی تان را برطرف کنید، بلکه در درمان کمرویی افراد دیگر نیز نقش مهمی را عهده دار شوید و به آنها کمک کنید که خودشان را تغییر دهند و بر پدیده ی نامیمون کمرویی غالب شوند. برای این که در درک بهتر و کشف وجود گرانقدر خود و برخورداری از خود پنداری تازه حرکت حدی داشته باشید، دستورالعمل های زیر را با دقت انجام دهید. الف) تصویر خودتان را بکشید، (هر طور که می توانید) و سپس: به عکس خود نگاه کنید. آیا تصویر شما تصویر کاملی است؟ آیا در قسمت یا نقطه ای از عکستان نقصی را مشاهده می کنید؟ آیا در تصویر خود حالت هیجانی می بینید؟ آیا وقتی که به خودتان خوب می نگرید، خود را آدمی فعال می یابید یا فردی کاملاً منفعل و تحت فرمان دیگران؟ ب) به آیینه نگاه کنید و تصویر وجود ارزشمندتان را در آن ارزیابی نمایید. دوباره به خودتان خوب نگاه کنید. با کدام حالت و چه قیافه ای می توانید تأثیر بیشتری روی دیگران بگذارید؟ ج) چنانچه برای شما یا خانواده تان مقدور است فیلمی از زندگی 24 ساعته ی خودتان تهیه کنید و یا برنامه ی زندگی 24 ساعت گذشته ی خود را بر روی کاغذ بنویسید و در ذهنتان مرور کنید. در شرایط و موقعیت های گوناگون چه کرده اید؟ چگونه؟ چرا؟ آیا می توانستید رفتار بهتری و مؤثرتری داشته باشید؟ شما فردا و فرداها را پیش رو دارید، پس با ارزیابی مجدد از شخصیت و توانمندی های خود آمادگی تان را بیشتر کنید. برای امنیت شخصی خود احترام و ارزش خاص قائل شوید، آن را حفظ کنید. د) برای زندگی روزانه ی خود برنامه ریزی کنید. مطابق برنامه ی تعیین شده، روز خودتان را آغاز کنید و بر همان اساس گام بردارید، سخن بگویید، بپرسید، تلفن کنید، به محل، شخص یا اشخاصی که در نظر دارید مراجعه کنید و کاملاً فعال باشید. ه) احساسات و خاطرات خود را درباره ی تجارب ناخوشایند ناشی از کمرویی تان بنویسید. و) برداشت و نگرشتان را نسبت به خانواده ی خود بنویسید. ز) برای خودتان نامه بنویسید. بدون رودربایستی و با صراحت احساسات خویش را بر روی کاغذ آورید، گله ها را بیان کنید و انتظارات خود را یادآور شوید! ح) اگر خودتان بر این باور باشید یا به شما بگویند که فقط یک ماه دیگر از حیات شما باقی است، عمر یک ماهه ی خودتان را چگونه خواهید گذراند؟ چه می کنید؟ به کجاها می روید؟ چه می گویید؟ روی سخنتان بیشتر با چه کسانی خواهد بود؟ آخرین کلامتان چه خواهد بود؟ آیا باز هم کمرو باقی خواهید ماند؟ (مولر-1381-ص-69الی72) --۱۰ روش غلبه بر کمرویی کمرویی شرایط ناتـوان کنـنده ای برای اغلب افراد پـدیـد می آورد و مانع از ایفای نقش در موقعیتهای اجتماعـی و بیان دل مشغولیها و درخواست ازدواج از شخص مــورد علاقه خود میگردد. واقعیت این است که اغـلب انـسـانـهـا دقـیـقـا" از هـمـان شخصیت دلخواه طـرف مقابلشان برخوردارند ولی بدلیل کمرویی و ترس، از بـیـان درخـواسـت ازدواج طفره میروند و اغلب توسط معشوقه اشان مورد شکوه و شکایت قرار میگیرند.اینگونه افراد فقط به ملاقات و قرارهای عاشقانه اکتفا کرده و گام بلندتری بر نمیدارند . اگـر کمرویی شما را از رسیدن بفرد مـورد علاقه تان بازمیدارد به مـطـالـعـه خود ادامه داده تا بیاموزید چگونه میتوانید بر آن چیره شوید. ● شماره ۱۰ ▪ با دوستان خود تمرین کنید عامل اصلی در کمرویی، ترس از عدم پذیرش (طرد شدن) اسـت. ایـن عـامـل را تـوسط نزدیک شدن و برگزیدن فردی بـرای دوسـت و یـا بـرادر خـود از میان بردارید. از آنجایی که غرور خودتان در معرض خطر نمی بـاشـد کـمتـر از نـزدیک شـدن حـذر خواهید کرد. شما خـواهید دید که مسئله شاقی نیست و خواهید خواست در فرصـت بـعد بـرای خـودتـان نامزدی را انتخاب کنید. ● شماره ۹ ▪ مراحل را آهسته طی کنید انتخاب همسر را همچون برنامه ای ۱۲مـرحله ای در نظر بگیرید. بـا یـک لـبـخـنـد شـروع کنید، به تمام افراد نشان دهید (نه تنها به دختران جذاب و زیـبا) که شـمـا صـمیـمـی و قابل نزدیک شدن می باشید. در روزهای بعد با گفتن سلام جلو بروید. چـنـد روز بـعـد از آن در گـفـتـگویی کوتاه شرکت کنید. به کار خود ادامه دهید تا بتدریج با دیگران صمیمی گردید و خواهـیـد دیـد که بـه آن دشـواری کـه میـاندیـشـید نیست. هرگاه اشتباه بزرگی مرتکب شدید آن را فراموش کنید. اغـلب افـراد بخشنده تر از آن چه شما تصور میـکنـیـد هستند. اگر شخص موردعلاقه شما زیبا است و این باعث وحشت و دست پاچگی شما میشود مراحل "میزان زیبایی" را بتدریج طی کنید: با نزدیک شدن به فردی با زیبایی معمولی و متوسط که نسبت به آنها اعتماد بنـفس دارید شروع کنید. هنگامی که با آنها احساس راحتی کردید بسراغ فرد زیبا تری بروید و به همین منوال ادامه دهید.توجه داشته باشید که نزدیک شدن بفردی لزوما" نباید جنبه عاطفی داشته باشد مثلا"میتوانید در مباحثات علمی و یا موضوعات کاری با او شریک شوید. ● شماره ۸ ▪ به افراد به دید ابزارهای جنسی ننگرید هنگامی که با یک فرد صحبت میکنید به وی به چشم یک نشـان پـیـروزی جـنـسی نگاه نکنید بلکه به عنوان یک انسان همانند خودتان وی را تصور کنید. در نـظـر گرفتن مـحـض مسائل جنسی در نزدیک شدنتان نمایان خواهد گشت و خانم ها قادر هستند آقـایانی را که تنها با انگیزه جنسی قدم برمیدارند را تشخصی دهند. ● شماره۷ ▪ اشخاص را زیاد بزرگ نکنید همانند نکته فوق، اهمیت ویژه ای را بفردی که با وی صحبت میکنید قائل نشوید. هرگاه اینگونه جلوه دهید که او برای شما بی اندازه ممتاز میباشد، او نیز شروع خواهد کرد به همین منوال فکر کردن. به وی بعنوان یک انسان با تـمـام مـعایـب و خـصـوصـیـات یک فـرد عادی نـگاه کنید. گفتگو کردن در حالت برابر، بسیار دلپذیرتر از صـحبت کردن با تـکبر و یا با چشم حقارت خواهد بود. ● شماره ۶ ▪ توقعات خود را کاهش دهید هنگامیکه با فردی صحبت میکنید انتظار هدف غـایی خود را در سر نداشته باشید. تنها با جریان کار همسو گردید. شـگفت زده خواهید شد که به چه سادگی همه چیز هموار می شود. اگر شما در این اندیشه نباشید که حتما" باید در انتها به چـیـزی دسـت پیدا کنید و خونسردی خود را حفظ کنیـد، در پـایـان به نـتـیجه دلخواهتان خواهید رسید. ● شماره ۵ ▪ همه چیز را بخود نگیرید اگر می خواهید در گزینش همسر کامیاب شوید، لزومی ندارد شما هر اظهار عقیده ای مانند شوخی و طعنه هایی که طرف مقابل احتمال دارد بسوی شما روانه کند را بعنوان یک توهین بخود تلقی کنید. مردم اغلب چیزهایی را میگویند که هیچ مقصود و منظوری از آن ندارند. وقـتـی کـه آنها آزاری به شما نمی رسانند، برخـوردن لـزومی ندارد. هرچند گاهی اوقات مردم نـظـرات نـابـجا و بی موردی می دهند که در این حالت شما می باید قاطعانه از خودتان دفاع کنید. ● شماره ۴ ▪ گوش دادن را بیاموزید همواره شما صحبت نکنید اجازه دهید دیگران هم در مـورد خـودشـان مـدتـی پـرحــرفی کنند. چیزی بخصوص خانم ها بسیار دوست دارند. سـوالات سـرگشـاده ای بـپرسید که احتیاج به پاسخ طولانی دارند و خودتان بنشینید و تنها گوش دهید. هـرگـاه گـفـتـگو در حال از آب و تاب افتادن بود موضوع جدیدی را آماده داشته باشید.و برای کاهش سختی باز کردن سرصحبت همواره موضوعات آغاز گر در اختـیـار داشـتـه باشـیـد تا گفتگو از آب تاب نیافتد. ● شماره ۳ ▪ با افراد بسیاری صحبت کنید از گپ زدن با هرشخصی که ملاقات می کنید ابا نداشته باشید. از پیر زن سالخورده ای که برای خرید به بقالی آمده تا تحویلدار بانک. بقول معروف کار نیکوکردن ازپرکردن است. اغلب مردم از عدم وجود ارتباط بین افراد ابراز تاسف میکنند. بـنـابراین صمیمیت شما با اسقبال مواجه خواهد شد و اگر هـم چنـین نشد به آن اعتنا نکنید. افرادی که با شما با تکبر رفتار می کـنـند احـتـمالا انـسـانـهای کـمـرویـی هسـتـند که هیچگاه جسارت غلبه بر کمروییشان را نداشته اند. ● شماره ۲ ▪ از طرد شدن نهراسید قهرمانان برجسته مشت زنی درحالی پا بمیدان میگذارند که احتمال شکست برایشان وجود دارد. به همین ترتیب شما نباید انتظار داشته باشید همیشه موفق باشیـد. هیچ چیز ۱۰۰% نیست. بنابراین رویـارویی با یک فرد را بعنوان یک تجربه آموزنده درنظر بگیرید. ترفند کار در این است که خودآگاه (تمرکز حواس بخود) نباشید. کمرویی، تـردید و دودلی هنگامی رخ میدهد که شما به عیوب و نقایص خود فکر می کنید. در عوض افـکـارتـان را سراسر به شخصی که در حال گفتگو هستید متمرکز گردانید. هم شما اضطراب خود را از خاطر خواهیدبرد و هم اینکه طرف مقابل از توجه شما خرسند و مشعوف خواهد شد. ● شماره ۱ ▪ از خانه خارج شده و معاشرت کنید به فعالیتهایی ملحق گردید کـه هـمواره در ارتـبـاط بـا دیـگـران بـاشـیـد. مانـنـد بـاشگاه، کلاسهای ورزشی، کلیسا، انجمنهای دانشجویی و کلوب های تفریحی. دراین محیطها همواره باید اجتماعی بـوده و با مردم معاشرت کنید. پس از مـدتی خـواهـید دید برایتان عادی و راحت می گردد. از آن گذشته مـلاقات شما با افراد دلخواه و جذاب عملا تضمین خواهد شد. و میتوانید مطمئن باشید با همسر مورد علاقه خود دیدار خواهید کرد. ● از شما شروع میشود هــنگامی که کمرویی خـود را کـه مـستلزم پایـداری و گـذشـت زمـان اسـت پـشـت سـر گذاشـتید خواهید دید به چه اندازه زندگی شما دچار تحول میشود. در این زمان با ترس کمتری به سراغ چیزهایی که می خواهید خــواهید رفت. در اینجا رازی نهفته اسـت: تا بحال اتفاق افتاده که داخل اطاقی شوید و آن احساس دستپاچگی و اضطراب به شـمـا دسـت بـدهد. به خاطر داشـتـه باشـیـد کـه اغلب افرادی که ملاقات می کنید خود آنقدر سرگرم و دل واپس این میباشند که دیگران در موردشان چگونه می انـدیـشـند کـه دیگر متوجه شما نخواهند شد تا بتوانند درمورد شما قضاوت کنند. (ژاگو-1377-ص87) پیشگیری و درمان گوشه گیری : ۱- حمایتهای عاطفی در جهت تقویت اعتماد به نفس دانش آموز ۲- واگذاری مسولیت های مناسب با تو جه بر میزان توان جسمی و روحی نو جوان و کودک و دانش آموز ۳- قرار ندادن او در موقعیتها یی که تجربه های شکست را به دنبال دارد . ۴- تشویق و زمینه سازی حضور نوجوان در فعالیت های جمعی و گروهی 5- ایجاد آمادگی لازم برای جرئت ورزی درابراز عقاید و بیان نظریات خود و نیز پذیرش نظریات مخالف از طرف دیگران در جمع آوری این مطالب علاوه بر مشاهدات موجود در کلاس و مطالعات بر اساس آن، بررسی چند دانش آموز در کلاسهای دیگر نیز بی نتیجه نبود. مثلا درموردی که در کلاس درس مشاهده نمودم در صحبتی که با یک دانش آموز اول راهنمایی داشتم یک مشکل جزئی و به همراه آن از دست دادن پدر دوعامل مهم در گوشه گیری این کودک بودند . البته من نیز تو جه زیادی به این دانش آموز در ساعات تفریح داشتم که این توجه و محبت تاثیر زیادی بروی گذاشته بود و کودک بازهم کمتر با بچه ها رابطه داشت. ولی برحفظ رابطه با من اصرارمی ورزید . (افروز،غلامعلی-1390-ص74) پیشینه تحقیق : در ذیل به چند مقاله و تحقیق انجام گرفته مرتبط با تحقیق خود اشاره می دارم: 1- مقاله "کمرویی چیست؟"برگرفته از سایت تبیان که در آن نوشته بود : "كمرویی مقوله ای است كه هرچه بیشتر بدان بپردازیم ، تنوع بیشتری را در آن مشاهده می كنیم. بنابراین قبل از آنكه حتی بتوانیم درباره ی نحوه ی مقابله با آن فكر كنیم، می باید از مضمون كمرویی شناخت بیشتری داشته باشیم. كمرویی در میان دانش آموزان خردسال شایعتر از بزرگسالان است . بسیاری از بزرگسالانی كه خود را غیر كمرو می بینند با برنامه ریزی ، بر كمرویی دوران كودكی خود غلبه كرده اند ، معهذا تحقیق ما مؤكداً این باور را كه كمرویی فقط عارضه ی دوران كودكی است ، رد می كند. ممكن است این پدیده در میان كودكان آشكارتر باشد ، زیرا آنان عموماً نسبت به بزرگسالان در معرض بررسی دقیق تر روزانه اعمالشان قرار دارند. اما كمرویی در میان بخش قابل ملاحظه ای از جمعیت بزرگسالان ادامه می یابد. كمرویی پیوستار روانی گسترده ای را در بر می گیرد : می تواند از احساس عدم كفایت در حضور دیگران تا حوادث آسیب زای ناشی از اضطراب - كه كاملاً زندگی یك فرد را ویران می كند - را در برگیرد. به نظر می رسد كمرو بودن اسلوب ترجیحی برخی افراد در زندگی است ؛ اما برای دیگران به منزله ی محكومیت تحمیلی زندگی بدون احتمال وجود عفو می باشد. در انتهای این پیوستار افرادی قرار دارند كه با كتاب خواندن ، فكر كردن و كاركردن با اشیاء یا حضور در طبیعت ، احساس راحتی بیشتری می كنند تا معاشرت با افراد دیگر. نویسندگان ، دانشمندان ، مخترعین ، جنگلبانان و مكتشفین احتمالاً شیوه ای از زندگی را برگزیده اند كه آنان را قادر می سازد بیشتر وقت خود را در دنیایی بگذرانند كه انسانها فقط به طور پراكنده در آن حضور دارند. آنان بسیار درون گرا هستند و همراهی با دیگران در مقایسه با نیاز آنان به تنهایی و داشتن خلوت ، جذابیت محدودی دارد. در حقیقت امروزه افراد بسیاری جذابیت زندگی تنها در جزیره ای دور افتاده را دوباره در می یابند . اما حتی در درجاتی از این بخش كوچك از پیوستار كمرویی ، افرادی جای گرفته اند كه می توانند به آسانی هر زمان كه لازم باشد با دیگران ارتباط برقرار كنند ؛ یا افرادی كه به دلیل عدم توانایی در پیشبرد یك گفتگوی ساده ، كنش متقابل را دشوار می یابند می توانند گروهی از مردم را مخاطب قرار دهند یا یك میهمانی رسمی را در كمال آرامش برگزار كنند. طیف میانی پیوستار كمرویی شامل بخش اعظم افراد كمرو است ، یعنی كسانی كه در موقعیت های مشخص با افراد خاصی احساس بی كفایتی و ترس می كنند. ناراحتی آنان آنقدر شدید است كه به زندگی اجتماعی آنان آسیب وارد شده و عملكرد آنان مختل می گردد، و ابراز این مطلب كه چه فكر می كنند و دوست دارند چه كار كنند را دشوار یا غیر ممكن می سازد. از آنجا كه منبع واحدی از كمرویی – ترس از مردم – موجب بروز واكنش های مختلف می شود ، رفتار بیرونی یك فرد همیشه شاخص قابل اطمینانی برای تعیین میزان كمرویی واقعی او به شمار نمی رود. كمرویی همیشه بر طرز رفتار ما تأثیر می گذارد اما لزوماً این تأثیر گذاری آشكار یا مستقیم نیست. در نهایت می توان گفت اگر شما فكر می كنید خجالتی هستید پس هستید ، بدون در نظر گرفتن این كه در انظار چگونه رفتار می كنید. افرادی كه در پیوستار كمرویی در طیف میانی قرار دارند عموماً به خاطر عدم تسلط بر مهارت های اجتماعی و یا فقدان اعتماد به نفس ، كمرو هستند . برخی افراد بر مهارت های اجتماعی لازم جهت تداوم بخشیدن به حركت نرم و روان ماشین ارتباطات بشری تسلط ندارند. آنان نمی دانند كه یك گفتگو را چگونه آغاز كنند یا در كلاس درس چگونه از سخنران بخواهند كه بلندتر صحبت كند . بقیه هم برای انجام كاری كه می دانند صحیح است اطمینان لازم را ندارند. در انتهای پیوستار كمرویی افرادی قرار دارند كه ترس آنان از افراد دیگر هیچ حد و مرزی نمی شناسد : افراد مطلقاً كمرو. این افراد هر زمان كه برای انجام كاری در حضور مردم صدا زده می شود بینهایت می ترسند و به قدری به واسطه اضطراب پدید آمده احساس ناامیدی می كنند كه تنها راه را فرار و پنهان شدن می یابند. این پیامد حاكی از عدم صلاحیت ، كه در افراد بی نهایت كمرو پدید می آید به افراد جوان یا دانش آموزان محدود نمی گردد ، و حتی بر اثر مرور زمان نیز ناپدید نمی گردد. در بدترین حالت ، كمرویی می تواند به روان رنجوری حاد مبدل گردد، یك بیماری ذهنی كه می تواند موجب افسردگی شده و حتی در نهایت تأثیر بسیاری در اقدام به خودكشی داشته باشد." ودر انتها با توجه به بیان یک آزمایش در تحقیقات پُل پیلكونیس راه حل هایی را ارائه داده است. 2- مقاله "کم رویی و خجالت " که در اسفند 87 توسط اميرعلي منصوري گرد آوری شد: "کمرويی همواره با يک ناتوانی از کنار آمدن با زندگی اجتماعی.خانوادگی وحرفه ای مشخص ميشود.در واقع يک فرد کمرو از انطباق خود با شرايطی که به نظرش خطرناک می آيند عاجز ميشوند.شخص خجالتی در حضور جمع وحستزده استو به اين دليل ميترسد که مورد قضاوت يا عدم قدر شناسی واقع شود." که آثار کم رویی را در دو دسته روانی و جسمی دسته بندی کرده و در راهکار های زیر را بیان کرده بودند: " روشهای مقابله با کمرويی: -عقايد و باورهای غلط خود را تصحيح نماييد. -تفکيک آنچه حقيقتا هستيد از آنچه که تصور ميکنيد(شناخت نقش واقعی خويش و دوری جستن از نقش خيالی) در واقع شناخت بهتر از خود ويا صادق بودن. -به حال توجه کنيد و گذشته را فراموش کنيد. -واقع بين باشيد واز زندگی در دنيايی که برای خود ساخته ايد دست برداريد. -سعی کنيد از انزوا و گوشه گيری دوری کنيد. -با موقعيت های جديد سازگاری کنيد. -سعی کنيد احساسات و عواطف خود را کنترل نماييد(از طريق استراحت.ورزش و مراقبتهای دارويی) -آهسته سخن گفتن.به نرمی اشاره کردن با سر و دست. با آرامش غذا خوردن را تمرين کنيد. -ارتباط چهره به چهره داشته باشيد. -در مقابل تمايل به تفکر منفی مقاومت کنيد.(سيستم تفکر جايگزين) -سعی کنيد با آرامش و خونسردی شرايطی را که قبلا برای شما غير قابل تحمل بوده کنترل کنيد. -به جستجوی دوستان صميمی که رفتار تحکم آميز نداشته و هيچ گاه از کمرويی شما سخن نميگويند بپردازيد. -همان طور که نقاط قوت خودتان را میپذيريد نقاط ضعف خود را قبول کنيد. -احساس مسئوليت کنيد.به آينده بنگريد و از فرصتها به نحو احسن استفاده کنيد. -خوش بين باشيد و مثبت بينديشيد.مثلا به جای گفتن خسته شدم بگوييد به استراحت بيشتری نياز دارم. - سعی کنيد از کار کردن و انجام وظايف خود لذت ببريد. - از مهارتهای اجتماعی استفاده کنيد(بعدا به اين موضوع اشاره خواهد شد) -در صورت نياز با مشاوران و روان شناسان ارتباط برقرار کنيد. " 3- تحقیق " کمرویی ترسی پنهان در کودکان" نوشته رقیه بهشتی دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد گنبد کاووس در سال 1386: " کمرویی یک پدیده پیچیده روانی- اجتماعی است. کمرویی یک صفت یا ویژگی ارثی یا ژنتیک نیست بلکه اساسا در نتیجه روابط نادرست بین فرد و سازشنایافتگیهای اجتماعی در مراحل اولیه رشد، در خانه و مدرسه پدیدار میشود. با اینکه برخی از روانشناسان نظیر کتل بر این عقیدهاند که بعضی افراد با زمینه یا سندرم کمرویی، متولد میشوند اما باید توجه داشت که بحث درباره سندرم کمرویی و استعداد بیشتر بعضی از کودکان در ابتلا به آن، به معنای ارثیبودن کمرویی مثل رنگ چشم و پوست نیست. بدیهی است کودکان کمرو عموما متعلق به والدینی هستند که خودشان کمرویی دارند، ولی این بدان معنی نیست که این قبیل کودکان کمرویی را از طریق ژنهای ناقل از والدین خود به ارث بردهاند، بلکه اساساً بدین معناست که کمرویی را از آنها یاد گرفتهاند. کمرویی پدیدهای است که همه افراد در دورهای از زندگی خود، آن را تجربه میکنند و در اغلب موارد، پدیدهای گذرا و بهنجار است. با مطالعات و بررسیهای دقیق به این واقعیت پی میبریم که عارضه کمرویی معلول شرایط محیطی است و از خارج به انسان تحمیل میشود. تحقیقات نشان میدهند که حدود 50درصد از مردم خود را کمرو میدانند. کمرویی در کودکان، بهعنوان بخشی بهنجار از رشد تلقی میشود؛ بهخصوص در مورد کودکان 6-5 ماهه و 2ساله. کمرویی را هنگامی در یک کودک نابهنجار تلقی میکنیم که در سن 3 سالگی قادر به برقراری ارتباط اجتماعی نباشد. اما کمرویی چیست و چه عواملی آن را ایجاد میکند؟" که پس از بیان دلایل و علائم کم رویی راهکار های زیر را ارائه داده است: " چگونه به کودکان کمرو کمک کنیم؟ درک و پذیرش کامل کودک: حساس بودن نسبت به علایق و احساسات کودکان موجب نزدیکی بیشتر والدین به فرزندشان میشود. والدین با این کار نه تنها به کودک نشان میدهند که برایش ارزش و احترام قائلند، بلکه اعتماد به نفس او را نیز تقویت میکنند. از بین بردن بدبینی کودک: کمرو بودن معمولا از الگوها و تفکرات منفی که باعث بدبینی میشود نشأت میگیرد (مانند بچهها من را دوست ندارند)؛ با تقویت و جایگزین کردن افکار مثبت، به فرزندتان در از بین بردن بدبینی و تفکرهای منفی ذهن او کمک کنید. پرورش عزت نفس: کودکان خجول و کمرو به احتمال زیاد خودپندارهای منفی از خود در ذهن دارند و احساس میکنند که مورد پذیرش هیچ کس نیستند. به همین دلیل بهتر است روشهای دوستیابی کودک را تقویت و او را تشویق کنید تا خود برای دوستی پیشقدم شود. سعی کنید هرگاه که کودک کار مثبت و ارزندهای انجام میدهد، او را تشویق کنید. پژوهشها نشان میدهند کودکانی که احساس خوبی نسبت به خود دارند، کمتر دچار شرمساری و خجالت میشوند. شنیدن حرفهای کودک: کودک را تشویق کنید تا در مورد آنچه او از آن واهمه دارد صحبت کند و سعی کنید بدون اینکه نگرانیاش را فراموش کند روی تجربیاتش تأکید کنید. به او بگویید بعضی اوقات من هم این احساس را دارم. رشد مهارتهای اجتماعی: رفتار اجتماعی کودکان کمرو را تقویت کنید و عبارات مربوط به مهارتهای اجتماعی را به کودکان بیاموزید (آیا منم میتوانم بازی کنم؟) . نقش والدین والدین کودکان کمرو باید با تلاش، مهارتهای بیان شده زیر را در کودکان خود نهادینه کنند و پس از آن به رشد و توسعه این مهارتها در کودکان خود همت گمارند:کنترل خشم، بخشیدن دیگران، معذرت خواهی کردن، راز نگهدار بودن، بهدیگران کمک کردن، از دیگران درخواست کمک کردن، از خود دفاع کردن، از دیگران تعریف کردن، اجتناب از موقعیتهای خطرناک و..." و چند تحقیق دیگر.... شواهد 2 راهکار های پیشنهادی: با توجه به یافته های علمی و مقالات و کتاب های مطالعه شده و راهکارهایی که در جلسه همکاران در شورای دبیران مطرح شد،این راهکارها ارائه گشت که از بین چند راهکار انتخاب و اجرایی گشت: 1-گفت و گو با والدین 2-شرکت دادن بیشتر فرد در امر تدریس 3-قرار دادن او در هدایت یک گروه به عنوان سرگروه و رهبر گروه 4- شرکت بیشتر فرد در فعالیت های پرورشی بویژه در مراسمات صبحگاه 5- صحبت با سایر دانش آموزان و درخواست ارتباط کلامی بیشتر آنها با این فرد 6- تشویق فرد در شرکت کارهای دسته جمعی 7- قرار ندادن او در موقعیت هایی که با شکست روبرو است. 8-ایجاد محیطی امن و آرام در کلاس در هنگام بحث و تبادل نظر و ایجاد آمادگی لازم برای انتقاد 9- جلسات مشاوره و گاه جلسات صحبت های دوستانه و صمیمی با فرد 10- تقویت خود باوری و بالا بردن سطح اعتماد به نفس فردی 11- ارتباط چهره به چهره داشتن با فرد 12- ایجاد شرایط برای جرئت ورزی و ابراز احساسات درونی فرد 13- توجه به فرد در کلاس و عدم اجازه به گوشه گیری و انزوا طلبی فرد 14- روش یادداشت برداری از علل کم رویی توسط فرد و بعد تفکر در رابطه با بهتر برخورد کردن با این مسائل 15- استفاده از شیوه آیینه و یا صندلی خالی و گلدان 16- سپردن کنفراس بخشی از درس بر عهده فرد 17- عدم مورد خنده واقع شدن و مسخره شدن فرد مذکور در هنگام صحبت توسط سایر دانش آموزان 18- بیان کردن ویژگی های مثبت فرد برای ایجاد اعتماد به نفس اقدامات صورت گرفته و نتایج: 1- بر گزاری جلسات متعدد گفت و شنود با والدین اسماعیل : جلسه اول ،جهت آشنایی و معارفه و سوالاتی در ارتباط با کم رویی فردی اسماعیل بود.در جلسه دوم به بیان علل کم رویی پرداخته شد و از والدین خواسته شد تا راهکار های پیشنهادی را با دقت اجرا و نتایج را به مدرسه گزارش دهند. در جلسه سوم میزان تغییر رفتار اسماعیل از زمان اجرا راه حل ها مورد تحلیل قرار گرفت و راه حل های جدیدی از جمله صحبت با آیینه و اجرای تکنیک سخنرانی برای صندلی خالی مطرح و مورد استقبال والدین قرار گرفت. در جلسه چهارم پس از ارائه گزارش از رفتار اسماعیل نسبت به جلسه قبل ،با هم اندیشی با والدین از تکنیک قرار دادن اسماعیل در شرایط ارتباط جمعی و برگزاری مهمانی های خانوادگی و فامیلی مطرح و به تصویب رسید. در جلسه پنجم که پس از تعطیلات نوروزی بود،روند تغییرات مورد بررسی قرار گرفت و بارقه های تغییر و بهبودی اسماعیل باعث امید به جلسات بعدی شد. در جلسه ششم که با حضور خود اسماعیل و در جمع همکاران صورت گرفت،از اسماعیل خواسته شد که در جمع همکاران صحبت و به انتقاد از کلاس ها بپردازد که با شروع صحبت اسماعیل موجی از هیجان همه همکاران را فرا گرفت و در انتها با تشویق اسماعیل زمینه های بالا بردن اعتماد به نفس و بیان صحبت های خود در اسماعیل عملی گردید. و در جلسه آخر با توجه به روند بهبودی و تغییرات عمیق رفتاری در اسماعیل از خانواده به جهت همکاری تشکر و درخواست شد که این روش ها را در آینده نیز ادامه دهند. 2- شرکت دادن در گروه و سپردن مسئولیت: پس از پایان امتحانات نوبت اول علی رغم بالا نبودن نمرات اسماعیل برای ایجاد شرایط اعتماد به نفس و شرکت بیشتر در گروه به اسماعیل مسئولیت سرگروهی واگذار گردید که در ابتدا مورد انتقاد و بی میلی شدید دانش آموزان قرار گرفت ولی با اصرار های من و گذشت زمان و پیشرفت های اسماعیل اعضا به بودن سرگروهی او راضی شدند. 3- ارائه بخشی از درس به عنوان کنفرانس: در راستای اجرای شیوه های نوین تدریس ،قسمت هایی از درس تقسیم بندی و بین دانش آموزان پخش شد که این طرح علاوه بر در برداشتن شیوه نوین تدریس جهت بالا بردن انگیزه درسی هدف بالا بردن روحیه اعتماد به نفس در دانش آموزان بویژه اسماعیل را در پی داشت. 4- شرکت دادن در فعالیت های گروهی: با توجه به صحبت های صورت گرفته با معاون پرورشی مدرسه و همکاری او،بخشی از فعالیت های صبحگاه به اسماعیل سپرده شد و همچنین در بخش ورزشی به درخواست من از دبیر تربیت بدنی، اسماعیل در تیم فوتبال مدرسه قرار گرفت. 5- صحبت با سایر دانش آموزان: طی جلسه ای دوستانه با برخی از همکلاسی ها و دوستان اسماعیل از آنها خواسته شد تا ارتباطشان با اسماعیل خصوصا در زنگ های تفریح و خارج مدرسه بیشتر کنند و او را تنها نگذارند. 6- جلسه شورای دبیران: پس از مطرح شدن مشکل اسماعیل در جلسه شورای دبیران آذرماه و ارائه راه حل ها و پیشنهاد ها از همکاران محترم در خواست شد تا در توجه ویژه به اسماعیل در کلاس داشته باشند و او را در فعالیت های کلاسی بیشتر شرکت دهند. ارزیابـی نتایج پس انجام راهکارها برای ارزیابی نتایج از شیوه های زیر استفاده گردید: 1- مشاهده رفتار: از همان ابتدا که نشانه های کم رویی اسماعیل مشخص شد ، رفتار اسماعیل در زنگ های تفریح و در کلاس های خود را مورد مشاهده قرار داده و تغییرات را ثبت می کردم. پس از اجرای جلسات گفت و شنود با والدین اسماعیل و در خواست از همکاران برای مشارکت بیشتر اسماعیل در فعالیت های کلاسی و سپردن مسئولیت سرگروهی به اسماعیل مشاهده شد که روند ریختن ترس از صحبت کردن در اسماعیل رو به رشد است. و حتی در این اواخر اظهار نظر هایی در ارتباط با سوالات مطرح شده مرتبط با درس در کلاس از اسماعیل دیده شد که من را در ادامه دادن این شیوه ها امیدوار می کرد. مشاهده های رفتار اسماعیل در زنگ تفریح موفقیت طرح جلسه دوستانه با دوستان اسماعیل و درخواست برقراری ارتباط کلامی بیشتر با اسماعیل را نشان می داد. 2- گزارش های والدین اسماعیل در جلسات گفت و شنود: پس از برگزاری جلسه اول با والدین اسماعیل و بیان مشکل اسماعیل از آنها خواسته شد تا در جلسات هم اندیشی شرکت و قبل از هر جلسه روند تغییرات رفتاری اسماعیل را گزارش دهند که اشتیاق صحبت های مادر او در چند جلسه آخر نشانگر روند رو به بهبود اسماعیل بود. 3- گفتگو با سایر همکاران: پس از تعطیلات نوروز در انتهای جلسه شورای دبیران فروردین ماه پس از تشکر از همکاری دبیران محترم از همکاران خواستم تا نظرشان را در ارتباط با مشکل اسماعیل و رفتار او را بیان کنند که صحبت های ایشان همه من را در ادامه دادن راه امیدوار کرده بود و در این بین نظر یکی از همکاران بسیار برایم هیجان انگیز و انگیزه آور بود. این همکار در بین صحبت هایش از این جمله استفاده کرد که : اسماعیل که تا دیروز باید به زور حرف از دهانش در می آوردی حالا باید به زور او را سر کلاس ساکت نگه داری؟!" 4- آزمون کم رویی : دوباره از شیوه آزمون کم رویی استفاده کردم و این بار با تغییر دادن جای سوالات سعی در عدم یکنواختی آزمون دادم که نتایج حاصله که در اوخر اردیبهشت ماه برگزار شد بسیار برایم رضایت بخش بود و نمره اسماعیل به عدد 37 رسیده بود که تغییر از 55 به 39در حد 16 نمره و نزدیکی به رنج 30 خود امیدوار کننده بود. بيان محدوديتها و موانع 1- هماهنگي جلسات گفت و شنود با والدين اسماعیل و حضور به موقع آنان در جلسات . 2- درگیری فکری درس و دانشگاه و همزمانی آن با تدریس باعث می شد که برای تحقیقات میدانی و اجرای راه حل ها با کمبود وقت روبرو شوم. 3- كمبود وقت مشاوره نسبت به تعداد دانشآموزان تحت پوشش آنان چرا كه من غير از ساعت آموزش، در خانه نيز پيگير حل اين مسئله بودم. پیشنهادها : 4- توصیه های من به همکاران(معلمان) عزیز در درمان کم رویی این است که : 5- ۱ ـ بیش از پیش به دانش آموز گوشه گیر ابراز محبت نمائید. 6- ۲- نقش او را درگروههایی که قرار می گیرد برجسته تر نمائید . 7- ۳- می توانید حتی نقش رهبری گروه را به او بدهید . 8- ۴- در ارزشیابی هایتان بیشترازبقیه به او توجه کنید . 9- ۵- سعی کنید از او در تدریس کمک بگیرید 10- ۶- در فعالیتهای ورزشی نقش او را بر جسته ترنمایید و.... پیوست: آزمون کم رویی: این آزمون 44 سوال داشت که با توجه به وقت و همچنین برخی جملات که که در سطح بزرگسال تهییه شده بود من آن را غربال و به این 20 سوال رسیدم که البته نتیجه را هم با توجه به سوالات غربال کردم و از نتیجه آزمون اصلی نمونه برداری کردم. .................................................... دوست عزیز ، لطفا هر یک از سوالات زیر را با دقت مطالعه فرمایید و مناسب ترین گزینه ای که با روحیه شما ارتباط دارد را انتخاب کنید . هیچ سوالی را بدون پاسخ نگذارید . از همکاری صمیمانه شما سپاسگزاریم . 4= همیشه 3= بیشتراوقات 2= گاهی اوقات 1= بندرت 0= هرگز 1- آیا به راحتی می توانید برای افراد تازه وارد صحبت کنید؟ 2- آیا تداوم صحبت کردن برای شما مشکل است ؟ 3- آیا موقع روبرو شدن با غریبه ها ، هیجانی می شوید ؟ 4- آیا موقع صحبت کردن با کسی که او را خوب نمی شناسید ، زبانتان خشک می شود ؟ 5- آیا در زمانی که مطمئن بودید چیزی برای گفتن دارید ، نتوانستید حرف بزنید ؟ 6- آیا بعد از این که فرصت از دست رفته است ، عنوان صحبت را پیدا کرده اید ؟ 7- آیا هرگز حس کرده اید که شما عضوی از گروهی که در آن هستید ، نمی باشید ؟ 8- آیا حس می کنید که مردم شما را جدی ، سرد و کسل کننده می دانند ؟ 9- آیا شما تصمیم می گیرید که از گروه ها بپرهیزید ، چون که تنها هستید ؟ 10- وقتی مجبورید رفتاری غیر از رفتار واقعی خودتان داشته باشید ، احساس گناه می کنید ؟ 11- آیا به راحتی می توانید در مقابل جمع صحبت کنید ؟ 12- آیا به راحتی می توانید به دیگران لبخند بزنید ؟ 13- آیا به راحتی می توانید دوست پیدا کنید ؟ 14- آیا شما خیلی کم بیرون می روید ؟ 15- آیا توانسته اید با کسی که شما را اذیت میکند برخورد کنید یا حقتان را بگیرید؟ 16- اگر کسی شما را نگاه کند ، فکر می کنید که چیزی را اشتباه انجام داده اید ؟ 17 - آیا بعضی اوقات احساس تنهایی می کنید ؟ 18 - آیا گاهی در بعضی موقعیت های اجتماعی احساس شرمندگی و خجالت می کنید ؟ 19- آیا عموما از برخورد و ارتباط با افراد جدید اجتناب می کنید ؟ 20- اگر بدانید کانون توجه فردی مهم یا گروهی خاص هستید ، احساس ناراحتی می کنید ؟ ................... نتایج آزمون اول اسماعیل ... 1- به ندرت 1 امتیاز 2- بیشتر اوقات 3 امتیاز 3-همیشه 4 امتیاز 4-بیشتر اوقات 3 امتیاز 5-بیشتراوقات 3 امتیاز 6-گاهی اوقات 2 امتیاز 7-همیشه 4 امتیاز 8-بیشتر اوقات 3 امتیاز 9- همیشه 4 امتیاز 10-گاهی اوقات 2 امتیاز 11- هرگز 0 امتیاز 12-گاهی اوقات 2 امتیاز 13- گاهی اوقات 2 امتیاز 14- همیشه 4 امتیاز 15- هرگز 0 امتیاز 16- همیشه 4 امتیاز 17- همیشه 4 امتیاز 18- همیشه 4 امتیاز 19- همیشه 4 امتیاز 20 – بیشتر اوقات 2 امتیاز منابع: """کتب""" 1-افروز،غلامعلی-" روان شناسی کمرویی و روشهای درمان: به ضمیمه آزمون کمرویی"- تیر1390- دفتر نشرانقلاب اسلامی 2-افروز،غلامعلی" روان شناسی و تربیت کودک و نوجوان"-1388- انتشارات نشر دانش 3- حسینی،اکبر- مقاله شماره 3- "بانک مقالات روانشناسی"-جلد2-1378 –انتشارات ره پویا 4- زیمباردو، فیلیپ جی. (۱۳۷۵). چرا خجالت میکشیم؟(ترجمه توراندخت مالکی) تهران: نشر علم. 5- ژاگو، پل کلمان.(۱۳۷۷). غلبه بر کمرویی (ترجمه حسین بنی احمد) تهران: انتشارات ققنوس. 6-لطیفی،زهره- بررسی علل و راههای غلبه بر کمرویی-1378- مرکز مشاوره دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان 7- مولر، ماری فرانس. (۱۳۸۱). خجالتی نباشید(ترجمه نسرین گلدار). تهران: موسسه فرهنگی منادی تربیت. """مقالات""" 8- سیمین خوش کام-پایان نامه ارشد "کمرویی در کودکان"-1380 """"سایت"""" 9- ویکی پدیا 10- تبیان
+ نوشته شده در ۱۳۹۱/۰۳/۱۸ ساعت 15:8 توسط مدیروبلاگ - احمد غفاریان
|
