"به نام یکتا خالق هستی"

 

تقدير و تشكر:

در ابتدا از كليه عزيزاني كه ما را در اجراي هر چه بهتر اين اقدام پ‍‍ژ‍وهي ياري نمودند،تشكر مي نماييم.

*************************************************************

مقدمه:

        درس ریاضی بدون شک یکی از مهم ترین درس هایی است که دانش آموزان در تمام مقاطع تحصیلی به دانستن و درک آن احتیاج دارند. بسیاری از دانش آموزان به دلایل گوناگون از جمله شیوه تدریس آموزگار، تجربه های ناموفق، فشارهای والدین، کم تمرینی و دشواری در یادگیری مفاهیم ریاضی چنان از این درس دچار ترس و اضطراب می شوند و از خود مقاومت نشان می دهند که گاهی ساده ترین اعمال ریاضی را هم نمی توانند انجام دهند. در حالی که امروزه با توجه به تسلط رشته ریاضی بر علوم و تکنولوژی جدید ضرورت بیشتری برای یادگیری این علم و فهم و درک قوانین آن حس می شود. از این رو آنچه آموزگاران نیاز به دانستن آن دارند، ساده سازی در مفاهیم، تاکید بر مبانی اولیه علم ریاضی و ارائه تمرین ها و مثال های گوناگون است ومهم تر از همه اینها ایجاد انگیزه است و بهترين انگيزه که مخصوصا در يادگيري و علاقه به رياضي نقش عمومي ايفا مي کند بيان ريشه هاي تاريخي و بيان تارخ رياضيات در پيشرفت رياضي مي باشد.به طور خلاصه می توان گفت که مفاهیم ریاضی، یکی از اثربخش ترین و کارآمد ترین مواد درسی می‌باشد. به طوری که مبینی(۱۳۸۰) به نقل از  ریچارد کورانت، در این زمینه می‌گوید: «ریاضیات یکی از عالی ترین تراوش‌های اندیشه ی آدمی است که منعکس کننده­ی اراده­ی انسان و نشان دهنده­ی سیر عقل و برهان و هم­چنین بیان کننده­ی میزان علاقه­ی بشر به کمال و زیبایی است.» نقش بنیادی علم ریاضی در پیشبرد سایر علوم و فنون نیز مورد پذیرش همگان است، به طوری که نرسیدن به هدف‌های آموزشی در زمینه­ی ریاضی موجب ضعف ، ناتوانی و دست نیافتن به اهداف مربوط به پیشرفت علوم و فنون دیگر خواهد بود.( مبینی،۱۳۸۰،ص۱۵)

             ********************************************************

بیان مساله و توصیف وضع موجود:

       اینجانب محسن قانعی با میزان تحصیلات کاردانی و ۳ترم ازمقطع  کارشناسی در رشته آموزش ابتدایی و ۶ ماه سابقه ی خدمت، در سال تحصیلی۹۱-۹۲ با سمت آموزگار پایه اول مدرسه وحدت جوین واقع در غرب جوین روستای سردار آباد ، مشغول به انجام وظیفه هستم. این آموزشگاه، دارای ۷ کلاس و۹۰ ­نفر دانش­آموز بوده و ۷ نفر از همکاران آموزگار ۱۱نفر (۷نفر معلمُُ یک مدیر،یک معاون ، یک معلم ورزش و یک نفر مستخدم)کادر اجرایی در آن مشغول به کار هستند. همچنین لازم به ذکر است که این مدرسه فقط در شیفت صبح فعالیت دارد.شواهد من حاکی از این است که از نقطه  نظر اقتصادی و فرهنگی و هم­چنین میزان سواد، خانواده‌های دانش‌آموزان در وضعیت نسبتاً خوب یا متوسطی قرار دارند. بر این اساس، دانش‌آموزان کلاس اینجانب نیز با فراوانی ۸ نفر، از این قاعده مستثنی نبوده و دارای وضعیت خانوادگی مشابه با دیگر دانش‌آموزان این آموزشگاه هستند. از نظر وضعیت فیزیکی؛ آموزشگاه مذکور دارای بنایی نسبتا جدید است(تاسیس سال ۸۱) و یک طبقه دارد که دارای:دفتر­ آموزشگاه،نمازخانه و ۷ کلاس می باشد که ازبین کلاس ها دو کلاس(از جمله کلاس اینجانب) دارای دیتا پروژکتور می باشد اما مدرسه مذکور فاقد کتابخانه- آزمایشگاه  و کارگاه رایانه ی مجزا می باشد.

        اینجانب محمدرضا متوصلی با ۱۵ سال سابقه تدریس در مقطع ابتدایی با میزان تحصیلات کاردانی و ۳ ترم کارشناسی هم اکنون در شهرستان تربت جام دبستان شهدای محمود آباد مشغول به تدریس در پایه اول هستم.این مدرسه از لحاظ جغرافیایی در شمال شهر تربت جام واقع گردیده است.مدرسه مذکور شامل دو طبقه و نوساز می باشد. تعداد کل دانش آموزان مدرسه حدود ۲۰۰ نفر و تعداد شاگردان من ۱۰در این پایه دانش آموز و مختلط می باشد.همچنین لازم به ذکر است که این مدرسه دارای ۹ کلاس و ۹ معلم و ۱۳ نفر کادر اجرایی (۹معلم -یک مدیر-یک معاون اجرایی و یک مربی پرورشی و یک مستخدم) بوده و از لحاظ امکانات دارای نماز خانه - دفتر معلمان-سرویسهای بهداشتی مجزا میباشد ولی فاقد کارگاه رایانه و آزمایشگاه می باشد.  

      مساله ای که  ذهن اقدام‌پژوهان را به خود مشغول کرده ، به شرح زیر است:

       از اوایل سال تحصیلی یاد شده، همواره رفتار دانش‌آموزان در زنگ ریاضی، توجه ما را به موضوعی از این قرار به خود جلب می­کرد. بدان معنا که در این زنگ، شاهد چهره­های درهم رفته و بی حوصله­ی آنان بودیم. بعضی از دانش آموزان در این زنگ با یکدیگر صحبت می­کردند، برخی از آن ها بی مورد اجازه­ی بیرون رفتن از کلاس را می­گرفتند، چند تا ازدانش­آموزان سرشان را روی میز خود گذاشته چرت می زدند.گاهی اوقات کتاب ریاضی­شان را نمی­آوردند  و هنگام انجام تمرین­ها و  دائم در کلاس راه می­رفتند . در واقع آن چه بیش از هر چیز ما را متعجّب می‌کند، کم­تحرکی و بی­توجهی آنان نسبت به درس ریاضی بود. زیرا آن­ها در زنگ‌های دیگر فعال و پر­تحرّکند و برای انجام دادن فعالیّت‌های مربوط به درس­های دیگر میل و رغبت زیادی از خود نشان ‌داده و فعالیت­های مورد نظر را به خوبی، کامل و تمیز انجام می­دهند، اما  درکلاس ریاضی علاوه بر این که غیر­فعال هستند، تکالیف و فعالیت­های مربوطه را نیز کامل و مرتب انجام نمی دهند! هم­چنین، برای حل تمرین روی تخته­ی کلاس،کسی داوطلب نمی‌ شود، و زمانی که دانش­آموزی را صدا می‌زنیم تا تمرینی را حل کند، چندان رغبتی برای انجام تمرین از خود نشان نمی دهد. در صورت نوشتن پاسخ نادرست هم، هیچ کس نظری نمی­دهد! فراگیران یاد شده نه تنها به تمرین‌های انجام شده روی تخته­ی کلاس توجهی نمی کنند، بلکه به کتاب خود هم توجهی ندارند تا پاسخ‌های ناصحیح را اصلاح کنند. این امر نشان دهنده ی آن بود که اصلاً دقت و توجه کافی را ندارند. با توجه به تذکرات زیادی که به آن ها می دهیم باز هم شاهد پاسخ های نادرست و ناقص تمرین های ریاضی هستم. از این رو، وضعیت موجود واقعاً برایم رنج آور است. از نتایج آزمون های مداد-کاغذی نیز رضایت چندانی نداریم، به جز تعداد اندکی، بقیه دانش آموزان، پاسخ سؤالات آزمون را ناقص یا نادرست می نویسند، با این­که بیشتر سؤالات در کلاس، تمرین میشود، ولی باز هم بی دقتی یا عدم یادگیری مفاهیم ریاضی کاملاً مشهود است. زمانی که فعالیت­های عملکردی ارائه می­شود تا انجام دهند، مشاهده می­کنیم که بی­حوصله، بی­دقت و نامرتب انجام می دهند. از این که آن‌ها از اول سال این قدر نسبت به درس ریاضی بی­توجه هستند، متأثر شدیم. احساس می­کنیم  که حتماً مشکلی هست که به درس مورد­ نظر بی­اعتنا هستند، به همین دلیل توجه ما به این مسأله بیش­تر جلب شد.بنابراین  پس از تبيين وضع موجود به تعيين مساله خود مي پردازيم. عنوان تحقیق خود را اینگونه بیان می داریم:

"چگونه می توانیم میزان علاقه مندی شاگردانمان به درس ریاضی پایه اول دبستان را افزایش دهیم؟"

 

       با توجه به اهمیت این درس عدم­ علاقه به آن از سوی دانش آموزان که منجر به ناتوانی یادگیری شده،وهمچنین باعث افت تحصیلی و اتلاف بودجه شده و به سرزنش و تحقیر دانش‌آموزان، تشکیل خودپنداره ی ضعیف و کاهش عزت نفس آنان انجامیده و سلامت روان­شان را نیز به مخاطره می‌اندازد ،از این رو، و بر اساس وظیفه­ی خطیر الهی و تعهد شغلی خود و احساس مسئولیتی که در برابر دانش‌آموزانمان داریم، سعی میکنیم در صدد رفع این مشکل براییم.  تصمیم گرفتیم ابتدا علل بی‌علاقه‌گی آنان  را نسبت به درس ریاضی ریشه­یابی نموده و سپس به حل آن مبادرت ورزیم. انگیزه­ی ما به عنوان آموزگار پایه اول ابتدایی این بود که با استعانت از خداوند متعال و استفاده از نقطه نظرات همکاران، به بررسی موانع ایجاد شده پرداخته و هم­چنین با بهره­مندی از روش‌های گوناگون، تجربیات و راه­کارهای ابتکاری، علاوه بر ایجاد و افزایش علاقه‌مندی آنان به درس ریاضی، مهارت‌هایی را در رابطه با این درس مهم ایجاد کنیم و همچنین روش‌ها و طرح‌های مناسبی را جهت علاقه‌مندی آنان در به کار گیری مفاهیم ریاضی در زندگی روزمره فراهم نماییم.مسأله­ای که برایم مطرح می‌شد این بود؛ با توجه به محور بودن دانش‌آموزان در فعالیت‌های کلاس، در راستای هدف این اقدام پژوهی چه راه­کارهای عملی را می‌توان ارائه نمود تا میزان علاقه‌مندی دانش‌آموزان به درس ریاضی و فعالیت‌های مربوط به آن بیشتر شود؟ به عبارت روشن­تر، با استفاده از چه روش­هایی می­توان، زمینه­ی مناسبی برای شرکت فعال فراگیران در انجام فعالیت‌های مربوط به درس ریاضی فراهم نمود .

            *********************************************************

شواهدیک:

تعریف عملیاتی مفاهیم و واژگان کلیدی:

 ۱-چگونه:

     کلمه ٔ استفهام است . بطور استفهام استعمال می شود یعنی از چه نوع و در چه وضع و در چه حالت و چه طور،به چه طور، به چه طرز، چسان ، به چه نحو،به کدام سان ،چون، چه، چه جور، چه نوع ، چه شکل .(دهخدا،۱۳۹۰)

 

۲-علاقه مندی:

        به دل دوست داشتن، دوست داشتن و خواهش آن نمودن .(دهخدا،۱۳۹۰)

 

۳-میزان: 

       ۱ - ترازو ۲ - اندازه ، مقدار  (معین،۱۳۹۰)

 

۴-افزایش دادن:
      زیاد کردن،افزون کردن،بیشتر کردن،اضافه کردن.(معین،۱۳۹۰)

         ********************************************************

 یافته های علمی و گرد آوری داده‌ها جهت ارائه راه­حل‌ها (شواهد یک):

الف. مصاحبه:

       به منظور کسب اطلاعات مفید­تر، چند سؤال را تنظیم کرديم و در زنگ‌های مختلف که وقت آزاد داشتیم، از دانش‌آموزان می‌پرسیدیم. سؤالات چنین بود:

۱-به نظر شما چگونه می شود کلاس ریاضی را با نشاط کرد؟

۲-به نظر شما چگونه می شود یادگیری ریاضی را برایتان آسان تر سازم؟

چند نمونه از پاسخ دانش‌آموزان، چنین بود:

* استفاده از تصاویر زیبای مرتبط با مفهوم درس ریاضی

 * استفاده از شعر در تدریس

* استفاده از بازی و اجراي نمايش .

 

ب. مشاهده :

     به لحاظ حضور در کلاس همکاران و ارتباط مستقیم با دانش‌آموزان و محیط پیرامون آن‌ها، برخی از اطّلاعات خود را، از طریق مشاهده به دست آوردیم. بدین طریق که در زنگ‌های ورزش، که مربی داشتیم و وقت ما آزاد بود، با همکارانمان در پایه‌های مختلف هماهنگ می‌کردیم و به کلاس آن‌ها می‌رفتیم و روش تدریس ایشان و فعالیت دانش‌آموزان را مشاهده نموده و نکاتی که به نظرمان، منجر به ایجاد علاقه‌مندی دانش‌آموزان نسبت به درس ریاضی می‌شد، را یادداشت می‌کردیم، مانند: استفاده از روش ایفای نقش توسط دانش‌آموزان و ارزش­یابی تشخیصی جهت تعیین نقطه ی شروع تدریس.

 

ج. پرسش نامه­:

      سوالات ما در بخش پرسشنامه،مربوط به نظر همكارانمان بود و ما نظرات آنها را جویا شدیم. سؤالات ما بدین گونه است:

۱. به نظر شما با چه روش‌هایی می‌توانیم کلاس ریاضی با نشاط و شاداب داشته باشیم؟

۲. جهت آگاهی از وضعیت درس ریاضی فرزندتان چه روش‌هایی را پیشنهاد می‌دهید؟

۳. چگونه می‌توان وسایل کمک آموزشی را برای دانش‌آموزان پایه اول جذاب نمود؟

۴. به نظر شما چگونه می‌توان نگرش منفی دانش‌آموزان را نسبت به یادگیری درس ریاضی از بین برد؟

        نمونه­ای از پاسخ همکاران به پرسش­نامه، چنین بود:

* ساخت وسایل کمک آموزشی توسط دانش‌آموزان،

*استفاده از روش های گروهی و مشارکتي در تدریس برخی از مفاهیم ریاضی.

پیشینه تحقیق:

موضوع: "راهکارهای افزایش علاقه دانش آموزان به  درس ریاضی"

سال تحقیق:۱۳۸۱

اهداف تحقیق:

       آموختن ریاضیات یک فرایند اجتماعی است و از طریق آن، دانش‌آموزان با همکاری یکدیگر و به طور گروهی دانش و مهارت‌های ریاضی خود را می‌سازند و فرصت‌های یادگیری نیز از راه گفتگوی جمعی، توضیح، توجیه و مذاکره درباره ی معنا و مفهوم، پدید می‌آید. (صفوی، 1389،ص20) بر این اساس، هدف کلی از پرداختن به این پژوهش، افزایش علاقه­مندی دانش‌آموزان به انجام فعالیت‌های درس ریاضی بوده است. به بیان روشن تر، هدف این بود که پس از اجرای طرح، میزان علاقه مندی دانش آموزان به یادگیری مفاهیم درس ریاضی از 92/26 درصد به 40 درصد، میزان علاقه مندی به انجام تکالیف بدون کمک اولیا از 23/19 درصد به 50 درصد، میزان علاقه مندی به انجام فعالیت های عملکردی از 07/23 درصد به70 درصد افزایش یابد.

نتایج و پیشنهادات تحقیق:

       پس از گردآوری داده­های لازم از طریق مطالعه کتاب‌ها، مجلات و تحقیقات انجام شده، پرسش­نامه­ها، مصاحبه با دانش­آموزان و مشاهده­ی کلاس های همکاران، به تجزیه و تحلیل آن‌ها پرداخته، ضمن تبادل تجربه با همکاران به راه حل­های پیشنهادی زیر دست یافتیم:

۱. ایجاد شادی و نشاط در زنگ ریاضی:

        فضلی­خانی(1386) معتقد است که لازمه­ی هر شروعی، ایجاد ارتباط مطلوب و فضاسازی است. نقطه شروع به هنرمندی خاص نیاز دارد تا انگیزه­ای توأم با هدفمندی و نشاط در دانش­آموزان به وجود آورد. وی با اقتباس از بهار الانوار می گوید: «هنگامی که دل­ها نشاط یافتند، علم و کمال را در آن­ها به ودیعه بگذارید و هرگاه از نشاط تهی و گریزان شدند، آن­ها را وداع کنید؛ زیرا دل­ها در چنین حالتی آماده­ی فراگیری علم نیستند.» عزیزخانی(1388) نیز پس از انجام پژوهش خود، به این نتیجه رسیده بود که با ایجاد محیط شاد، می­توان علاقه­مندی دانش­آموزان را به درس ریاضی، افزایش داد.

۲. نصب فعالیت دانش­آموزان روی دیوار جهت تزئین کلاس توسط آنان:

      به پیشنهاد چند تن از اولیا، نصب برخی از فعالیت­های دانش­آموزان روی دیوار کلاس، علاوه بر مرور مفاهیم ریاضی، زیبا و جذاب شدن کلاس، باعث ایجاد خودپنداره ی مثبت در دانش­آموزان نیز می­گردد.

۳. کاربرد شعر مرتبط با بعضی از فعالیت­ها :

       نوری(1387) بر اساس تجربه­ای که از پژوهش خود به دست آورده است، کاربرد شعر را برای یادگیری برخی مفاهیم پیشنهاد می نماید، هم­چنین برخی از دانش‌آموزان به منظور با نشاط شدن زنگ ریاضی نیز، پیشنهاد دادند که شعرهای کوتاه ساختگی یا داستان مرتبط با فعالیت مورد نظر به کار برده شود.

۴. ایجاد انگیزه در دانش­آموزان برای انجام فعالیت­های درس ریاضی:

       با توجه به نظر مبینی(1380) و نتایجی که آریافر(1380) از تحقیق خود به دست آورد، نتیجه­ی آمادگی­های فکری و جسمی و فعالیت­هایی که از سوی دانش­آموزان انجام می­شود، حل مشکلات و دست­یابی به آرامش و تعادل روانی می­باشد، همگی آثار و نتایجی را به بار می­آورد که در آینده زمینه­ساز و تعیین کننده چگونگی برخورد با مشکلات و نحوه­ی نگرش و فعالیت­ها و تصمیم­گیری­های دانش­آموزان خواهد بود.    

۵. استفاده از روش ایفای نقش توسط دانش­آموزان:

         طبق نظر فضلی­خانی(1386) یکی از روش­هایی که در تکوین شخصیت فردی و اجتماعی دانش­آموزان سهم بسزایی دارد، روش ایفای نقش است. در حین ایفای نقش، علاوه بر تثبیت نگرش دانش­آموزان نسبت به کاربرد مفاهیم ریاضی، مهارت­های کلامی و ارتباط اجتماعی نیز تقویت شده و یادگیری مفاهیم ریاضی عمیق­تر می­شود.

۶.  اطلاع رسانی به اولیا جهت آمادگی از پیشرفت درس ریاضی دانش­آموزان:

        بر اساس تجربه­ی حاجی محمدی(1388) و چند تن از اولیا، برای این­که اولیای دانش­آموزان بتوانند از پیشرفت درس ریاضی فرزندشان مطلع باشند، برنامه­ای تدارک داده شود تا علاوه بر کنترل و نظارت تکالیف و فعالیت­ها در منزل، از فعالیت­های کلاسی آنان نیز آگاه شوند.

۷. انجام ارزش­یابی تشخیصی از مفاهیم پیش نیاز جهت تعیین نقطه­ی آغاز تدریس:

         طبق تجربه­ی برخی از همکاران، قبل از وارد شدن به مرحله­ی اجرای تدریس شایسته است، ارزش­یابی تشخیصی صورت بگیرد و مشخص شود که نقطه­ی شروع کار معلم، کجاست؟ زمینه­ی قبلی دانش­آموزان چیست؟ این جاست که معلم از طریق یک ابزار اندازه­گیری مانند: پرسش­های شفاهی و تمرین­های مختلف، پیش­دانسته­های دانش­آموزان را می­سنجد و پیش­زمینه‌های موضوع تدریس را مطرح می­کند و نتایج آن را در طول اجرای تدریس مورد توجه قرار می­دهد.            

۸.  استفاده از طرح­های ابتکاری جهت پرورش خلاقیت دانش­آموزان در دروس ریاضی :

        کفاشی(1382) در نتایج حاصل از تحقیق خود، بر این عقیده است که، پرورش استعدادهای درخشان و خلّاق در هر دوره ای از تاریخ، هدف مدارس بوده است. چرا که افراد خلّاق کسانی هستند که پیشرفت‌های عظیم علوم گوناگون مدیون کوشش‌های آن‌هاست و آن‌ها هستند که پیشرفت تمدن را در همه­ی جوامع بشری به عهده دارند. برای آن که بتوانیم قدرت تصور دانش‌آموزان را پرورش دهیم و تصاویر مثبتی از آینده ی خلّاق داشته باشیم، باید خلّاقیّت آن‌ها را پرورش دهیم. بر این اساس و به منظور پرورش خلّاقیّت وافزایش توانایی حل مسئله در دانش‌آموزان، فعالیت­های زیر را که حاصل تجربیات خود در سال­های قبل می باشد، را پیشنهاد نمودم:

  ۹. تشکیل انجمن کودکان ریاضی دان:

        به منظور پرورش دقّت، خلاقیّت و ایجاد انگیزه و علاقه­ی بیش­تر دانش­آموزان نسبت به انجام صحیح فعالیت­ها، انجمنی تشکیل شود تا علاوه بر نظارت و کنترل فعالیت دانش­آموزان دیگر، گاهی طراح چند سؤال و حتی تعیین کننده­ی نوع فعالیت‌ها و تکالیف ریاضی نیز باشند. اعضای این انجمن می­توانند جهت آموزش به دوستان شان، معلم افتخاری شوند. البته قبل از انتخاب اعضای انجمن، قراردادی با شاخص‌های معین تنظیم نموده تا آنان با وظایف خود آشنا شوند.

          ***********************************************************

تجزیه وتحلیل وتفسیر داده های اولیه:

            بر اساس داده هایی که از سه روش مصاحبه،مشاهده و پرسشنامه کسب کردیم، این داده ها را این گونه تفسیر و به اطلاعات مفید و مورد نظر تبدیل نمودیم:

     اين مشكل يكي از مشكلات مشترك در همه كلاس ها مي باشد كه هم دانش آموزان ،هم  والدينشان و هم معلمان مشتاق  برطرف كردن اين مساله هستند. ما اقدام پژوهان متوجه شديم كه عامل مهمی که در بی توجهی و بی علاقگی شاگردان نسبت به درس ریاضی موثر است ،خشک و بی روح بودن و انتزاعی بودن درس ریاضی و همچنين نحوه تدريس معلم است که معلم باید با خلاقیت خود ،استفاده از  روشهای نوین و دانش آموز محور  و فعال نمودن آنها در کلاس و نیز خارج از کلاس و کاربردی کردن مسایل و تمرینات و همچنین تلفیق این درس با نقاشی،شعر ،اجرای نمایش و ... این عامل مزاحم را برطرف ساخته و دانش آموزان را نسبت به این درس علاقه مند(تر) سازد. 

            *********************************************************************

انتخاب واجرای راه حل:

 راه حل های انتخابی به شرح زیر است:

۱- تنظیم طرح درس مدون ( شامل اهداف در سه حیطه و ارزش­یابی تشخیصی، تعیین روش تدریس، ارزش­یابی تکوینی و...)

۲- ارایه کارت امتیاز جهت ایجاد انگیزه و ایجاد لذت از انجام فعالیت های ریاضی ؛

۳- ساخت وسایل کمک آموزشی توسط دانش‌آموزان به منظور کاربرد مهارت ها و مفاهیم آموخته شده؛

 ۴-ارائه­ی فعالیت‌ها و تکالیف براساس تفاوت‌های فردی، نیازها و علایق دانش‌آموزان جهت پرورش ذهن خلاق و مبتکر، توانایی برآورد راه حل مسائل روزمره و آموزش ریاضی مورد نظر در رابطه با سایر دروس ؛ 

 ۵- انجام بازی‌های تمرینی هدفدار به منظور پرورش دقت و تقویت حافظه ی دیداری و شنیداری فراگیران وایجاد نشاط در آن­ها؛ 

در گام بعدی سعی کردیم راهکارهای مطرح شده را به اجرا گذاشته که گزارشی از آن را ذیل آورده ایم:

۱-  تنظیم طرح درس :

       ما اقدام پژوهان این عمل مهم را ارائه نمودیم، بعد با آگاهی و آمادگی کامل در کلاس حاضر می‌شدیم. با استفاده از طرح یاد شده، روش تدریس متناسب با هدف و مفهوم مورد نظر، نکات مورد نظر در ارزشیابی تشخیصی و هم­چنین، نقطه­ی شروع تدریس را مشخص می‌نمودیم. برای تدریس هر مفهوم، از روش خاصی استفاده می‌کردیم، مثلاً: برای معرفی مقایسه اعداد روش بارش فکری و داستان گویی را به کار می بردیم.

         برای تدریس جمع و تفریق روی محور اعداد، از روش داستان گویی(خرگوش بازیگوش که می خواست، به مهمانی برود ولی وسط راه یادش آمد، هدیه ای که برای دوستش خریده بود، را در مغازه ی فروشنده جاگذاشته و حالا باید برگردد و هدیه را بیاورد و داستان های مشابه به این داستان، برای جمع و تفریق روی محور اعداد بیان می­کردیم.) یا برای تدریس مفهوم پول و ارزش آن، از روش ایفای نقش استفاده نمودیم. در این قسمت به دو نمونه از روش‌های اجرا شده، اشاره می‌نماییم: استفاده از روش ایفای نقش توسط دانش‌آموزان برای تسهیل و تسریع یادگیری بعضی از مفاهیم ریاضی، از روش ایفای نقش استفاده می­نمودیم. مثلاً: برای مفهوم پول و ارزش آن؛ نمایش فروشنده­ی مهربان به اجرا درآمد. بدین صورت که در مورد پول و ارزش آن توضیح کوتاهی ارائه داده، سپس از دانش‌آموزان خواستیم هر چه در مورد پول و ارزش آن می‌دانند بگویند. در پایان جلسه از دانش­آموزان خواستیم، اگر پول کشورهای دیگر را دارند به کلاس آورده و به دوستان خود نشان دهند. برای اجرای نمایش نیز، دو نفر داوطلب، به عنوان بازیگر انتخاب ­شدند و پس از مشورت کوتاهی با یکدیگر، نمایش خود را به اجرا درآوردند. به این صورت که، یکی از دانش آموزان نقش فروشنده و دیگری نقش خریدار را اجرا کردند. فروشنده، تعدادی گل سر و پاک کن و مداد با قیمت های مختلف روی میز چیده بود و خریدار با توجه به مقدار پولی که داشت، خرید می­کرد. بعد از تشویق توسط دوستان­شان، داوطلبین دیگری انتخاب می شدند. علاوه بر اجرای نمایش، جهت یادگیری بعضی از مفاهیم مانند، مفهوم پول و ارزش آن، جمع و تفریق روی محور اعداد و چند مورد دیگر. هنگام اجرای نمایش و پانتومیم، در صورت نیاز، آن ها را راهنمایی می­کردیم. در ابتدای اجرای این راه‌کار، دانش­آموزان، هنگام خرید دچار مشکل می­شدند، ولی مدتی بعد از آن، مشاهده می­کردیم، راحت­تر از قبل خرید می­کنند.   

۲-ارایه کارت امتیاز به شاگردان :

    به میزان محدود از روشهای ایجاد انگیزه بیرونی نظیر کارت و جایزه نیز استفاده کردیم که این روش تا حدودی موثر واقع شد.به این صورت که در قبال انجام یک فعالیت مطلوب یا پیشرفت در درس ریاضی ،به آنها کارت امتیاز می دادیم و آنها با توجه به امتیازات کسب کرده خود، جایزه ای از کمد انتخاب و تحویل می گرفتند.

۳- ساخت وسایل کمک آموزشی توسط دانش‌آموزان به منظور تسریع در یادگیری مفاهیم و ایجاد نشاط و علاقه­مندی در دانش آموزان به درس ریاضی:

        در هنگام تدریس از وسایل دست ساز آنان استفاده می­کردیم. بدان معنا که، روز قبل، نام وسیله و لوازم مورد نیاز را روی تخته کلاس نوشته و در زنگ مورد نظر، دانش­آموزان با اطّلاع قبلی و با وسایل معرفی شده، به کارگاه می­آمدند و با راهنمایی لازم، وسیله­ی مورد نظر را می­ساختند. هم چنین در صورت نیاز به یکدیگر کمک می­کردند. سپس وسیله ساخته شده را به منزل ­برده و به اولیای خودش نشان می­دادند و روز بعد، آن را به کارگاه ­آورده و در کمدی  نگه­داری می­شد، تا برای انجام فعالیت­های بعدی، در دسترس باشد.  با ساخت وسایل کمک آموزشی توسط فراگیران، علاوه بر ایجاد علاقه به درس ریاضی، حافظه­ی شنیداری آنان نیز تقویت می­شد. چرا که دانش‌آموزان با دقّت، به راهنمایی‌ها و توضیحات ما گوش می‌دادند.  نظارت بر اجرای راه حل برای ساخت وسایل کمک آموزشی، دقت داشتیم همه ی دانش آموزان وسایل مورد نیاز را آورده باشند، در غیر این صورت، ساخت وسیله به روز دیگر موکول می شد. هم چنین نحوه­ی فعالیت دانش­آموزان را مشاهده نموده و در صورت نیاز، راهنمایی می­کردیم. زیرا در ساخت اولین وسیله مهارت زیادی نداشتند، ولی در مراحل بعدی، کار با چسب و قیچی و ... را آسان تر انجام می دادند. هم چنین از وسایل دست ساز خود بهتر استفاده می کردند. 

۴- ارائه ی فعالیت‌ها و تکالیف فردی، براساس تفاوت‌های فردی، نیازها و علایق:      

        دانش‌آموزان همیشه سعی داشتیم، مفهوم آموخته شده به دانش آموزان، فقط در سطح دانش باقی نماند، بلکه به سطح درک و فهم و بخصوص کاربرد نیز، ارتقا یابد.  بدین صورت که ابتدا دانش­آموزان گروه­بندی می­شدند، سپس فعالیت­ها را، در گروه با هم انجام می­دادند. در این روش، علاوه بر یادگیری عمیق مفهوم مورد نظر، حس همکاری و تعاون نیز در آنان تقویت می­شد.  هم چنین تکالیفی که برای منزل به فراگیران ارائه می‌شد، از نوع  کاربردی بود، به گونه­ای که برای یادگیری بهتر مفهوم اندازه گیری، فقط به تمرین‌های کتاب اکتفا نمی‌کردیم و تمرین‌های تکمیلی نیز، برای آنان در نظر می‌گرفتیم. به عنوان مثال از دانش‌آموزان می‌خواستیم جدول زیر را در دفتر فعالیت های ریاضی بکشند و آن را تکمیل کنند. برای یادگیری عمیق­تر مفهوم ساعت، از جدولی شبیه جدول بالا استفاده می‌کردیم. با این تفاوت که زمان انجام بعضی ازکارها، مانند: خوردن غذا، نوشتن تکالیف و غیره را می‌نوشتند. برای تمرین جمع و تفریق از دانش‌آموزان می‌خواستیم، شماره­ی پلاک منزل خودشان را با شماره­ی پلاک خانه­ی همسایه سمت راست جمع، و از شماره­ی پلاک خانه­ی همسایه سمت چپ تفریق کنند و در دفتر فعالیت ریاضی خود بنویسند. سعی می‌کردم برای دانش‌آموزان ضعیف­تر، تمرینات ساده­تری در نظر بگیرم. به طور مثال؛ برای تمرین حروف نویسی، از آن‌ها  می‌خواستیم شماره کفش افراد خانواده را، با عدد و حروف در دفتر فعالیت‌ ریاضی خود بنویسند و دانش‌آموزان قوی­تر، تعداد انگشتان دست خانواده­ی خود را، با تعداد انگشتان دست خانواده­ی دوستش، ابتدا جمع و سپس جواب را به عدد و حروف بنویسند. برای یادگیری بهتر اندازه گیری طول، برای هر گروه، مکانی را در حیاط دبستان، مانند: لبه پنجره، دروازه­ی فوتبال، آبخوری و غیره را مشخص می­کردیم، تا بعد از گروه بندی، با استفاده از مترهایی که چند جلسه قبل ساخته بودند، طول مکان­های مورد نظر را اندازه بگیرند.یا از روش تلفیقی استفاده کرده و از دانش‌آموزان می‌خواستیم، تعداد حرف «ص» که در درس پرواز موج و درس  بچه‌های رنگین کمان کتاب فارسی وجود دارد را، پیدا کنند تا علاوه بر نوشتن این کلمات، تعداد آن‌ها را با هم جمع، و سپس مقایسه کنند که در کدام درس، حرف «ص» بیشتر به کار رفته است.  این اقدامات سبب شد تا همگی این فعالیتها را انجام دهند، علاقه ی آن ها به انجام این گونه فعالیت ها، افزایش یافت.

۵-انجام بازی های  هدفدار :

        یکی از بازی هایی که در این مورد در حیاط مدرسه انجام گرفت،استفاده از بازی "بساز بساز چی بسازم "بود.به این صورت که دانش آموزان را به ۲ گروه مساوی تقسیم کردیم و از آنها می خواستیم اعداد یا علایم ریاضی را با چینش و چگونگی قرارگیری کنار یکدیگر بسازند که با توجه به درستی چینش و سرعت عمل آنها امتیاز می دادیم.همچنین با استفاده از وسایلی از قبیل آفتابه یا ...  از آنها می خواستیم اعداد یا علایم مورد نظر را روی زمین ترسیم نمایند که برای آنها بسیار جالب بود.

          ************************************************************

توصیف وضع مطلوب(شواهد دو):

          در بررسی اعتبار سنجی از تجارب صاحبنظران از قبیل همکاران استفاده کردیم وبهره لازم را بردیم. قابل ذکر است که در اواخر سال تحصیلی ۹۲-۹۱با بررسی مشاهداتمان(از فعالیت های شاگردان) و بررسی آزمون­های مداد­ـ­کاغذی و جمع بندی پاسخ دانش­آموزان به سوالات مصاحبه، هنگام بازدید از پوشه­ی­کار ریاضی و فعالیت­های عملکردی دانش­آموزان و آزمون های مداد- کاغذی درس مورد نظرملاحظه گردید که: 

۱- نتایج آزمون مداد ـ کاغذی قابل قبول بوده و نشانگر پیشرفت بسیارخوب دانش­آموزان در درس ریاضی می­باشد.(ارزشیابی توصیفی یک سطح و برخی حتی دو سطح رشد داشتند.)

۲- دانش­آموزان در انجام تکالیف ریاضی دقت لازم را دارند.

۳-به درس ریاضی و فعالیت­های آن علاقه­ی وافری نشان می­دهند.

۴- از نتایج آزمون مداد ـ کاغذی كه حاكي از پيشرفت آنهاست، راضی هستند.

۵-فعالیت­های عملکردی را به دقت انجام می­دهند.

۶-بیش­تر دانش‌آموزان،تکالیف ریاضی را بدون کمک گرفتن از اولیا انجام می­دهند.

 ۷- دفتر ریاضی خود را، تمیز و مرتب نگه داشته­اند.

۸-به ساخت وسایل کمک آموزشی مربوط به درس ریاضی علاقه زیادی نشان می­دهند.

۹-با روحیه­ی شاد،  فعالیتهای کلاسی حاضر را انجام می دادند. 

۱۰-اولیای دانش­آموزان از پیشرفت درس ریاضی آنان ابراز خرسندی می­کنند.

۱۱- با کاربرد ریاضی در زندگی تا حدودی زیادی آشنا هستند. 

۱۲- هنگام انجام فعالیت­های ریاضی به یکدیگر کمک می­کنند.

        *********************************************************************

نتیجه گیری:

          به طور خلاصه می توان گفت که تقریبا در همه کلاسها شاهد بی رغبتی و بی انگیزگی یا کم انگیزگی تعدادی از شاگردان نسبت به درس ریاضی هستیم ولی می توان با اقدام به بعضی فعالیت ها از سوی معلم و سایر همکاران و همچنین والدین و از همه مهم تر خود شاگردان این مساله را برطرف ساخت.بنابراین مرتفع ساختن این مساله نیاز به یک فعالیت دسته جمعی دارد که دور از دسترس نیست.

 

موانع ومشکلات احتمالی :

         از جمله مشکلات پیبش رو در اجرای این تحقیق می توان به موارد زیر اشاره کرد:

*بروز رفتار مصنوعی از سوي دانش آموزان حین مشاهدات ما (مشاهدات مستقیم محقق و عکس هایی که حین فعالیت از دانش آموزان گرفته نمیشود و ...)

*سوگیری محقق در برخی از مراحل تحقیق(از قبیل تصحیح آزمون های مداد-کاغذی و ...)

*نبود جامعه آماری با اندازه مطلوب (تعداد کم شاگردان)

*درگیر شدن سایر عوامل وتاثیر آنها در نتیجه تحقیق(از قبیل خستگی شاگردان ، وجود مسایل ومشکلات خانوادگی و ...)

و ...

پیشنهادات:

        به شما عزیز خواننده پیشنهاد می شود که در انتخاب و اجرای این موضوع اقدام پژوهی صبر و بردباری پیشه کرده و در اجرای تک تک مراحل دقت و تمرکز لازم را مبنای کار قرار دهيد تا از به وجود آمدن هرگونه خطا و عاملی که از اعتبار تحقیق شما می کاهد،جلوگیری شود.

      **************************************************************         

منابع ومآخذ:

۱-شعبانی،حسن،مهارتهای آموزش و پرورش،تهران،انتشارات سمت،۱۳۸۸

۲-ممبینی،محمد تقی،آموزش ریاضیات قبل از دبستان،تهران،انتشارات آستان قدس،۱۳۸۰

۳-ابراهیمی زرندی،محمد علی،راهکارهای افزایش علاقه به ریاضی(اقدام پژوهی)،۱۳۸۱

۴-اشتری،ابوالفضل،راهی برای پرورش خلاقیت،مجله رشد و تکنولوژی ص23،مهر ۱۳۸۶

۵-مجله رشد آموزش ریاضی شماره 75-ص15

 ۶-کریمی دستگردی، علی،آموزش ابتدایی در شکل گیری مفاهیم ریاضی،۱۳۸۸

 ۷-فضلی­خانی، منوچهر،راهنمای عملی روش­های فعال و اکتشافی در آموزش، تهران، ۱۳۸۶

۸-صفوی، امان الله،آموزش ریاضی به کودکان دبستانی با روش کشورهای پیشرفته، تهران، انتشارات رشد،۱۳۸۹

۹-نوری، زهرا، چگونه نوانستم ضعف ریاضی دانش آموزان کلاس سوم را در رابطه با آموزش حل مسأله و فرم برطرف کنم و راهکارهای ترغیب دانش آموزان در درس ریاضی را بیابم(اقدام پژوهي)،۱۳۸۷

+ نوشته شده در  92/03/01ساعت 11:54  توسط مدیروبلاگ - احمد غفاریان  |