این آموزشگاه دخترانه در بلوار معلم واقع است  267 دانش آموز دارد یک شیفته است ۹ کلاس درسه پایه دارد وضعیت اقتصادی دانش آموزان آن در سطح متوسط به بالا هست والدین آنان  اکثرا کارمند هستند و برخی  شغل آزاد دارند از نظر فرهنگی در سطح بالایی هستند و خانواده هایی کم جمعیت دارند. تعداد دانش آموزان پایه ی اول که در این پژوهش مد نظر هستند حدود ۳۲ نفر هستند.

بارها و بارها متوجه این مشکلات شده ام : اجازه گرفتن های پی در پی (زنگ اول) دانش آموزان – حواس پرتی آنان – دل دردها و حالت تهوع بچه ها – ترافیک و شلوغی فروشگاه در زنگ تفریح – تاخیر دانش آموزان در زنگ دوم و ... در این کلاس با ثبت مشاهداتم از حدود ۱۰ موردی که برای بیرون رفتن اجازه گرفتند ۶ نفر برای خرید از فروشگاه از کلاس خارج شدند که ۳ نفر آنان صبحانه نخورده بودند . ۲مورد از دل درد ها نیز به علت نخوردن صبحانه بود.

مشکل را  با مدیر معاون و همکاران مطرح کردم نظرات آنان را هم جویا شدم آنها نیز از این موضوع گلایه داشتند وابراز داشتند نخوردن صبحانه مشاهده شده و به گونه های مختلف سبب شده که دانش آموزان  بخشی از وقت آموزشیشان را صرف این موضوع بکنند.

با نتیجه گیری از مشورت با مدیر معاونین و همکاران متوجه شدم که این مشکل همه ی کلاسهاست.

از آنجایی که نخوردن صبحانه موجب سوء تغذیه و کاهش یادگیری دانش‌آموز می‌شود و کودکانی که صبحانه نمی‌خورند به دلیل کاهش دریافت مواد غذایی و کاهش انرژی بدن، زودتر خسته می‌شوند و یادگیری و قوه خلاقیت آنها در کلاس درس، کاهش می‌یابد. بر آن شدم تا این مشکل را حل کنم. 

 در همین راستا با خود دانش آموزان نیز مشورت کردم و سوالاتی از آنان پرسیدم :

1-      چرا عده ی زیادی از دانش آموزان از خوردن صبحانه امتناع می کنند؟

2-       چرا برخی از دانش آموزان با وجود آگاهی از تاثیر صبحانه بر یادگیری باز هم صبحانه نخورده به مدرسه می آیند؟

3-      چرا اکثر دانش آموزان به جای یک ساندویچ سالم صبحانه زنگ تفریح سراغ خوراکیهای بی ارزش می روند و آنها را جایگزین این وعده ی مهم می کنند؟

پاسخ های دانش آموزان با اینکه اغلب آنها واقعیت داشت اما دلایلی منطقی برای نخوردن صبحانه نبود.

گردآوری اطلاعات و شواهد1

قبل از هر چیز پرسش نامه ای تهیه کردم و به والدین دانش آموزان دادم و از آنها خواستم تا پاسخ درست به سوالات بدهند و تاکید کردم که پاسخ درست انها تاثیر مهمی در نتیجه گیری و  روند تحقیق ام دارد.

هدف از این پرسش نامه آشنایی بیشتر با خانواده ها و دانستن نظرات آنان در این رابطه بود . والدین دانش آموزان عواملی چون دیر بیدار شدن بچه ها ، بی اشتهایی سر صبح  ، بی علاقگی به مواد غذایی که معمولا در وعده ی صبحانه مصرف می شود و... را دلیل نخوردن صبحانه  می دانستند. البته ناگفته نماند در مصاحبه ای با دانش آموزان علاوه بر موارد فوق دلایلی چون بی تفاوتی والدین به  وعده ی غذایی صبحانه نیز ذکر شد که از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

بعد از تهیه ی پرسش نامه  واجرای مصاحبه جهت بررسی وضعیت خانوادگی و بهداشتی آنان جلسه ای با همکاران ، معاونین و مدیر ترتیب دادم و در مورد سوالات زیر با آنان صحبت کردم:

در ابتدا از معاونین پرسیدم :

آیا شما با دانش آموزان در زنگ تفریح مشکل ندارید؟ آیا آنها وقتی در طول زنگ کلاس بیرون می آیند احیانا به فروشگاه نمی روند؟ آیا به دل دردهای بچه ها توجه کرده اید؟ موردی پیش آمده است؟چه راهکاری پیشنهاد می کنید؟ و...

از همکاران سوال کردم :

آیا سر کلاس شما هم بچه ها برای بیرون رفتن اجازه می گیرند؟ آیا اجازه می دهید؟ آیا بعد از زنگ تفریح بچه ها با تاخیر به کلاس می آیند؟ چقدر؟ چه می کنید؟ آیا از دانش آموزان درباره ی خوردن صبحانه سوال می کنید؟ چه می گویند؟ چرا؟...

با مدیر مدرسه نیز پرسیدم :

آیا اولیا از نخوردن صبحانه ی فرزندشان شکایتی نداشته اند؟ آیا بچه ها یی که دل درد به دفتر آمده بودند صبحانه خورده بودند؟ چه راه حلی برای این مشکل به کار بسته اید ؟  و...

همکاران ، معاونین و مدیر پاسخها و راهکارهایی تقریبا مشابه ارائه کردند که به اختصار بیان می کنیم :

آنان یکی از دلایل مهم هدر رفتن وقت آموزشی را نخوردن صبحانه  می دانستند و با بیان دلایلی مشابه با  والدین و دانش آموزان راهکارهایی از جمله برگزاری جلسه ای با اولیای دانش آموزان و توجیه آنان در رابطه با اهمیت صبحانه و راههای تشویق دانش آموزان به خوردن صبحانه و تنوع دادن به وعده ی غذایی صبحانه ارائه نمودند .

بعد با مطالعاتی که در این زمینه داشتم از نظرات محققان و دانشمندان نیز آگاه شدم.

 

آموزش کودک از صبحانه شروع می شود نه از زنگ مدرسه:

    تعریف صبحانه : وعده غذایی سبکی است که معمولا همانطور که از نامش پیداست صبح هنگام و پس از بیدار شدن از خواب آن رامی خورند. درنقاط مختلف دنیا از مواد غذایی متفاوتی برای صبحانه استفاده می کنند . نان درهمه جای دنیا جزء لاینفک صبحانه می باشد معمولا انواع نان به همراه پنیر ، تخم مرغ ، کره ومربا حبوبات ، کیک ، کلوچه ، انواع گوشت ، انواع میوه وآب میوه به عنوان صبحانه مصرف می شود .

     بسیاری از متخصصین تغذیه ، صبحانه را وعده بسیار بااهمیتی می دانند که درآغاز روز ، انرژی ومواد مغذی مورد نیاز بدن را فراهم می کند تحقیقات نشان می دهد که غذایی که صبح هنگام خورده شود نسبت به غذایی که عصر یاشب مصرف شود خیلی کمتر سبب چاقی می شود .

 

صبحانه درکشورها :

درانگلستان : گوجه فرنگی ، قارچ ، ماهی وپودنیگ هم به لیست غذاهای صبحانه اضافه می شود .

درچین : صبحانه مردم چین معمولا برنج پخته دارد نوشیدنی هایی که اغلب برای صبحانه استفاده می شود آب میوه ، شیر ، چای وقهوه هستند .

درکشور کره : وعده صبحانه باوعده های دیگر هیچ تفاوتی درمواد ا ستفاده شده ندارد آنها برای صبحانه از مخلوط انواع سبزیحات وبرنج استفاده می کنند واین همان موادی است که برای ناهار وشام آنها هم به کار می رود .

درایران : صبحانه سنتی معمولا شامل نان وپنیر وچای شیرین می باشد .

درلندن : انگلیسی ها نسبت به مردم دیگر کشورهای اروپایی صبحانه کامل تری دارند ومعمولا بیشتر از آنچه که صرفاً جلوی گرسنگی شان را تاوقت ناهار بگیرد میل می کنند ( بیشتر به این دلیل که وعده نهار را ندارند ) به همین دلیل به صبحانه انگلیسی ها لقب ( صبحانه قاره ای)      داده اند .

 

اهمیت صرف صبحانه :

پژوهش‌هاي آماري نشان مي‌دهد كه حدود 40 درصد بچه‌هاي سنين مدرسه، بدون صبحانه روزشان را آغاز مي‌كنند. اين در حالي است كه به دليل اهميت اين وعده غذايي در برخي از كشورهاي خارجي در مدارس براي بچه‌ها برنامه صبحانه گذاشته شده است.
تحقيقات دانشمندان دانشگاه مينه‌سوتا نشان مي‌دهد بچه‌هايي كه قبل از رفتن به مدرسه صبحانه مي‌خورند، نمرات ديكته و رياضي بهتري مي‌گيرند، در مدرسه تمركز بيشتري دارند و با ديگران بهتر رفتار مي‌كنند.
به علاوه خوردن يك صبحانه سالم باعث مي‌شود نيازهاي تغذيه‌اي كودك در طول روز بهتر برآورده شود، كنترل وزن‌ براي آنها راحت‌تر باشد و سطح كلسترول خون آنها كاهش يابد. هم چنين كودكاني كه قبل از مدرسه رفتن صبحانه مي‌خورند، كمتر از كلاس‌ها غيبت مي‌كنند، كمتر دچار دل‌درد و ناراحتي‌هاي ديگر مي‌شوند و در طول روز برنامه غذايي بهتري را ادامه مي‌دهند كه باعث مي‌شود سطح مواد معدني و ويتامين‌ها مثل كلسيم، فسفر، منيزيم و ويتامينA ،C، B12 و ريبوفلاوين در بدن آنها از بچه‌هاي صبحانه نخور بيشتر باشد.
از طرف مقابل، ثابت شده كه بچه‌هايي كه صبحانه نمي‌خورند، به احتمال بيشتري در طول روز به خوردن غذاهاي پرچرب كه از لحاظ تغذيه‌اي ارزش ندارند، روي مي‌آورند و همين مسئله باعث بيمار شدن و ايجاد مشكلات آينده براي آنها مي‌شود. البته اگر برخوردن صبحانه تا‡كيد داريم منظورمان صبحانه سالم است. چرا كه بعضي از بچه‌ها عادت دارند روزشان را با خوردن بيسكويت و شكلات و اين جور چيزها شروع كنند كه اصلا‌ صبحانه سالمي به حساب نمي‌آيد

مطالعات دهه اخیر نشان داده است که تغذیه درقدرت یادگیری کودکان موثر است ونخوردن صبحانه می تواند اثرات متعددی بریادگیری آنها داشته باشد .

درشرایط ناشتایی کوتاه مدت طبیعی مکانیسم هموستاتیک ، گلوکز خون را درسطحی ثابت نگه می دارد . که برعملکرد طبیعی مغز لطمه وارد نشود واگر مدت ناشتایی طولانی تر باشد ، نگهداری قند خود درسطحی که مغز قادر به فعالیت طبیعی خود باشد دشوارتر شده ویادگیری وتمرکز حواس مختل می شود .

بررسی های سالهای اخیر نشان داده است که افزایش نسبی قند خود موجب بهبود عملکرد مغز ویادگیری کودکان مدرسه ای می شود .

یکی از دلایل افزایش یادگیری به علت بالارفتن قند خون ، ساخته شدن استیل کولین است که به عنوان یک نوروترانسمیتور ، نقش آن درتقویت حافظه به اثبات رسیده است .

درسمپوزیومی که درسال 1995درزمینه ( صبحانه ، کارایی ، سلامت ) برگزار گردید اعلام شد کودکان که از خوردن صبحانه امتناع می ورزند ، درانجام تکالیف ریاضی کارایی کمتری دارند وقدرت تفکر ، خلاقیت وابتکار آنها کاهش می یابد.

نخوردن صبحانه درصورتی که تداوم یابد وتبدیل به عادت شود خود علاوه برعوارض فوق موجب کمبود دریافت مواد مغذی روزانه مورد نیاز فرد می شود که دروعده های دیگر جایگزین نخواهد شد ودرنتیجه کمبود کالری ، ویتامین ها واملاح ایجاد می شود .

صبحانه به دلایلی از جمله خاصیت آرامش بخشی درابتدای روز ورفع گرسنگی وعطش سلولهای بدن بخصوص سلولهای مغز تنظیم قند خون و تاثیر مستقیم آن بر وزن بدن ... مهمترین وعده غذایی محسوب می شود هم چنین مواد غذایی تشکیل دهنده ی صبحانه تاثیر به سزایی برروی کارایی سیستم مغز واعصاب دانش آموز می گذارد . لذا این وعده غذایی نقش مهمی دریادگیری مطالب درسی وتمرکز حواس دارد ودرنتیجه پیشرفت تحصیلی دانش آموز ایفا می کند این نقش بخصوص درزمینه دروسی که به تفکر وتمرکز بیشتر نیاز دارند مانند ریاضیات اهمیت بیشتر دارد .

فراموش نکنید : اگر وعده صبحانه از دست برود بانهار وشام جبران نخواهد شد .

صبحانه به دلیل افزایش سوخت وساز بدن درهنگام صبح ، برای نوجوانان اهمیت فراوان دارد.

دلایل عدم مصرف صبحانه از سوی دانش آموزان

1-  خوردن شام سنگین درشب قبل

2-  دیر خوابیدن و دیر بیدارشدن از خواب وکسالت صبحگاهی

3-  وقت نداشتن برای خوردن صبحانه قبل از رفتن به مدرسه

4-  بی توجهی والدین نسبت به مصرف صبحانه

 

عوارض گرسنگی صبحگاهی در دانش آموزان :

متاسفانه یکی از شایع مواردی که  دانش آموزان در مدرسه به مربی بهداشت مراجعه می کنند به علت عوارض گرسنگی صبحگاهی است که مشکلات فراوانی را فراهم می کند

الف:علائم جسمی

شامل : دل درد، سردرد به علت کاهش قند خون ، سرگیجه ، تهوه واستفراغ ، خستگی ، عصبانتی وخواب آلودگی ، ضعف وکاهش مقاومت بدن در برابر میکروب ها وویروس ها

ب:علائم  روحی وروانی

شامل اضطراب ، افسردگی ، عصبانیت ، عدم تمرکز به درس ، حواس پرتی در کلاس عدم توجه به محرک های محیطی

همچنین کودکانی که دچار کمبود مواد غذایی هستند آهن کمتری دریافت می کنند ونمودارBMI(نمایه توده بدنی ) آنها دچار نوسان است نمرات کمتری در امتحان کسب می کنند بیشتر با تاخیر به مدرسه می آیند وبه علت ابتلا به بیماری ناشی از ضعف سیتم ایمنی بدن غیبت بیشتر دارند در

 اواخر ساعت مدرسه کسل بوده وحوصله نشستن در کلاس درس را ندارند .

فواید مصرف صبحانه توسط دانش آموزان

1-افزایش دقت وتمرکز در انجام تکالیف مدرسه

2-سرعت ودقت بیشتر در باز یابی مطالب درسی

3-اشتباهات کمتر در حل مسائل فکری ودرسی

گروه های غذایی وفواید آن در وعده صبحانه دانش آموز

1-غلات : باعث جذب ویتامین ها واملاح می شوند وانرژی جسمانی مورد نیاز دانش آموزان را فراهم می کنند مانند نان سبوس دار

2-لبنیات :حاوی مقدار زیادی کلسیم وفسفر هستند ودر رشد استخوان دانش آموزان نقش به سزایی دارند

3-قندهای ساده : به دلیل انرژی زای وتنظیم قند خون در وعده صبحانه الزامی هستند مانند عسل مربا خرما

4-سبزیجات به دلیل وجود مواد معدنی وویتامین ها به خصوص ویتامین ث باعث افزایش مقاومت بدن در برابر بیماری ها وتنظیم کارکرد روده ها در دانش اموزان می شود مانند     گوجه فرنگی خیارو...

5-مغزها :حاوی فسفر، منیزیم ، آهن وانرژی هستند وبرای تقویت قوای ذهنی وتقویت حافظه دانش اموزان در وعده صبحانه اهمیت فراوانی دارد مانند گردو و  کنجدو...

6- حبوبات منابع عالی پروتئین وآهن هستند مانند خوراک عدسی ولوبیا چیتی و...

7-مایعات : جهت تامین مایعات بدن مفید هستند مانند آب میوه طبیعی ، شیر وچای شیرین و...

ارائه پیشنهادات جهت ترویج فرهنگ خوردن صبحانه

1- برای اینکه کودکان سنین مدرسه اشتهای کافی برای خوردن صبحانه را داشته باشند باید شام را در ساعات ابتدایی شب صرف کنند وحتی الامکان شبها در ساعت معینی بخوابند تا صبحها بتوانند زود تر بیدار شده ووقت کافی برای خوردن صبحانه داشته باشند اگر والدین صبحانه را بعنوان یک وعده غذایی مهم تلقی کنند وهر روز دور سفره صبحانه بنشینند خود مشوق کودکان به صرف صبحانه خواهند بود.

  والدین خوب باید سحرخیزی ، ورزش ونرمش صبحگاهی وخوردن صبحانه در محیط گرم خانواده را به کودکان خود بیاموزند.

2- گنجاندن دروس مناسب در کتب درسی وارائه جزوات اموزشی مختصر ومفید برای تشویق دانش آموزان به خوردن گروه های مختلف مواد غذایی وتبدیل این عادت به نوعی ارزش اجتماعی

3-آموزش کافی ومناسب والدین وافزایش اگاهی آنان در باره داشتن تغذیه مناسب وفواید صبحانه .

4-برنامه ریزی برای افزایش اشتها باید بر اساس ذائقه کودک انجام شود .

5-اجرای طرحهای تحقیقاتی درباره نتایج کوتاه مدت ودراز مدت صرف صبحانه در دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی وارائه نتایج این طرحها در کنگره ها ، برنامه  های صدا وسیما ونشست های والدین در مدارس در این مرحله نقش بخشهای پژوهشی آموزش وپرورش حائز اهمیت فراوان است .

6-از بهترین راههای آموزش مشاهده است والدین باید به کودکانشان اهمیت خوردن صبحانه را از طریق مشاهده گوشزد کنند باید به دانش آموزان به روش رفتاری این امر را آموزش داد .

7-ترغیب نهادهای غیر دولتی مثل انجمن اولیا ومربیان برای به عهده گرفتن بخش عمده ای از برنامه های مربوط به ترویج فرهنگ صحیح تغذیه ای ودر رأس آنهارویکرد مثبت به صرف صبحانه بعنوان مهمترین بخش تغذیه ای  دانش آموزان.

                                                              

تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها

با اطلاعات بدست آمده از بررسی های انجام شده ،و نتایج بدست آمده از تحقیقات انجام شده در گذشته و همچنین نظر به مشاهدات انجام شده که در صفحات قبل بدان اشاره کردیم می توان تجزیه و تحلیلی از دلایل عدم مصرف صبحانه از سوی دانش آموزان و نیز نتایجی که عدم مصرف صبحانه در پی دارد ، بدست داد .

در بررسی موانع مصرف صبحانه می توان به 4 عامل اساسی اشاره کرد : خوردن شام سنگین درشب قبل ،دیر خوابیدن و دیر بیدارشدن از خواب وکسالت صبحگاهی ،وقت نداشتن برای خوردن صبحانه قبل از رفتن به مدرسه وبی توجهی والدین نسبت به مصرف صبحانه این عوامل می توانند از دلایل اصلی عدم مصرف صبحانه باشد .

اما در صورت عدم مصرف صبحانه از سوی دانش آموزان علائم جسمانی شامل : دل درد، سردرد به علت کاهش قند خون ، سرگیجه ، تهوه واستفراغ ، خستگی ، عصبانتی وخواب آلودگی ، ضعف وکاهش مقاومت بدن در برابر میکروب ها وویروس ها و همچنین علائم  روحی وروانی شامل :اضطراب ، افسردگی ، عصبانیت ، عدم تمرکز به درس ، حواس پرتی در کلاس عدم توجه به محرک های محیطی ،ممکن است گریبانگیر دانش آموزان شود که این عوامل سبب می شود که یادگیری وتمرکز حواس مختل شود .

+ نوشته شده در  89/10/06ساعت 12:8  توسط مدیروبلاگ - احمد غفاریان  |